FizykaFale i dźwięk

0 decybeli nie oznacza absolutnej ciszy

Zero na skali decybeli nie oznacza braku fali dźwiękowej. Decybel opisuje stosunek do ustalonej wartości odniesienia. Dla poziomu ciśnienia akustycznego w powietrzu standardowym odniesieniem jest 20 mikropaskali, więc 0 dB SPL oznacza po prostu ciśnienie skuteczne równe tej wartości. Jeśli zmierzony sygnał ma jeszcze mniejsze ciśnienie, wynik może być ujemny, na przykład −5 dB SPL. Nie ma w tym paradoksu: logarytm stosunku mniejszego od jedności jest ujemny. Absolutny brak zmian ciśnienia nie byłby „jeszcze niższym decybelem”, lecz granicznym przypadkiem, dla którego logarytmiczny poziom nie ma skończonej wartości.

Decybel jest poziomem względnym

Wzór na poziom ciśnienia akustycznego porównuje zmierzone skuteczne ciśnienie dźwięku p z ciśnieniem odniesienia p0. Ponieważ ciśnienie jest amplitudą, używa się zależności 20·log10(p/p0). Gdy p jest dokładnie równe p0, stosunek wynosi 1, logarytm z 1 to 0 i otrzymujemy 0 dB SPL. To matematycznie podobne do punktu zerowego na skali zdefiniowanej względem umownego odniesienia, a nie do stwierdzenia, że fizyczna wielkość sama wynosi zero.

Skąd wzięło się 20 mikropaskali

W powietrzu przyjęto p0 = 20 µPa jako standardowe ciśnienie odniesienia dla poziomu ciśnienia dźwięku. Wartość jest bliska historycznie przyjmowanej czułości bardzo dobrego ludzkiego słuchu dla częstotliwości, na które ucho jest szczególnie wrażliwe, ale nie należy traktować 0 dB SPL jako uniwersalnej biologicznej granicy. Próg słyszenia zależy od częstotliwości, osoby, warunków i metody pomiaru. Standardowa wartość odniesienia pozostaje natomiast stała jako element definicji jednostki poziomu.

Ujemne decybele są całkowicie normalne

Jeśli ciśnienie wynosi połowę wartości odniesienia, stosunek p/p0 jest mniejszy od jedności, więc logarytm jest ujemny. Otrzymujemy poziom poniżej 0 dB SPL, mimo że fala nadal ma niezerową amplitudę. Bardzo ciche sygnały można więc opisywać wartościami ujemnymi. To samo zjawisko występuje w wielu innych zastosowaniach decybela: ujemny wynik oznacza, że dana wielkość jest mniejsza od wartości odniesienia, a nie że istnieje „ujemna energia dźwięku”.

Dlaczego trzeba dopisywać SPL

Decybel sam w sobie jest jednostką poziomu ilorazu i może odnosić się do różnych wielkości. W elektronice spotyka się na przykład dB odnoszone do określonej mocy lub napięcia, a w akustyce dB SPL do ciśnienia akustycznego. Dwie liczby zapisane jako „0 dB” mogą więc opisywać zupełnie różne fizyczne odniesienia. Dopisek SPL — sound pressure level — mówi, że chodzi o poziom ciśnienia dźwięku względem standardowego ciśnienia odniesienia w ośrodku takim jak powietrze.

Próg słyszenia ma kształt krzywej, nie poziomej linii 0 dB

Ludzkie ucho jest najbardziej czułe w części środkowego pasma i znacznie mniej czułe dla bardzo niskich oraz bardzo wysokich częstotliwości. Ton o 30 Hz musi mieć dużo wyższy poziom SPL niż ton kilku kilohertzów, aby przeciętna osoba ledwo go usłyszała. To dlatego utożsamienie 0 dB SPL z „progiem słyszenia wszystkiego” jest mylące. Wartość odniesienia jest stała fizycznie, natomiast biologiczny próg tworzy zależną od częstotliwości krzywą i wykazuje duże różnice indywidualne.

Samo „dB” zawsze wymaga podania, co właściwie porównujemy

Decybel jest logarytmem ilorazu, dlatego bez nazwy wielkości i wartości odniesienia zapis pozostaje niepełny. W akustyce dB SPL odnosi ciśnienie do ustalonego ciśnienia odniesienia; poziom mocy akustycznej używa innej wielkości fizycznej, a elektronika może opisywać w decybelach jeszcze inne stosunki. NIST podkreśla konieczność jednoznacznego definiowania wielkości poziomu. Z tego powodu 0 dB w jednym systemie nie musi oznaczać tej samej fizycznej amplitudy co 0 dB w innym.

Absolutna cisza nie ma skończonej wartości w dB SPL

Gdyby zmienne ciśnienie akustyczne było dokładnie równe zeru, w ilorazie p/p0 pojawiłoby się zero, a logarytm dążyłby do minus nieskończoności. Nie istnieje więc skończona liczba dB SPL odpowiadająca matematycznemu brakowi jakiejkolwiek fali. W realnym pomiarze zawsze pojawia się szum termiczny, elektroniczny i środowiskowy, więc praktycznie mówimy o granicy czułości aparatury, nie o doskonałej ciszy.

#ciśnienie akustyczne#decybel#pomiar#skala logarytmiczna#SPL
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki