PolskaPolska nauka, wynalazki i odkrycia

Badania rodzin pokazały, że grupy krwi są cechą dziedziczną — ale pierwsze modele nie były jeszcze idealne

Ludwik Hirszfeld i Emil von Dungern badali na początku XX wieku grupy krwi w rodzinach i wykazali, że typy krwi są dziedziczone według reguł genetycznych, a nie nabywane przypadkowo w ciągu życia. Ich prace pomogły też uporządkować nazewnictwo układu ABO. Jednocześnie historia dobrze pokazuje, jak działa nauka: wczesny model dziedziczenia grup krwi był prostszy niż dzisiejsze wyjaśnienie oparte na jednym genie z trzema głównymi allelami A, B i O. Najważniejszy przełom pozostał prawidłowy — grupa krwi jest cechą biologiczną przekazywaną między pokoleniami, co szybko znalazło zastosowanie w transfuzjologii, genetyce i medycynie sądowej.

Najpierw trzeba było odkryć, że krew nie jest jednakowa

Karl Landsteiner na początku XX wieku wykazał, że krew ludzi można podzielić na grupy różniące się reakcjami z przeciwciałami. To wyjaśniało, dlaczego niektóre transfuzje kończyły się dramatycznymi reakcjami. Hirszfeld nie był więc odkrywcą samych grup krwi. Jego wkład dotyczył następnego pytania: skąd bierze się typ krwi konkretnej osoby i jak cecha ta rozkłada się w rodzinach oraz populacjach. Wspólnie z Emilem von Dungernem zebrał dane od setek osób, w tym wielu rodzin, i porównywał grupy rodziców oraz dzieci.

Rodzina jako eksperyment genetyczny

Jeżeli cecha jest dziedziczna, układy grup krwi rodziców powinny ograniczać możliwe grupy ich dzieci. Hirszfeld i von Dungern zaobserwowali regularności zgodne z dziedziczeniem mendelowskim i wskazywali, że właściwości A i B zachowują się jak dziedziczne czynniki, podczas gdy grupa O ma charakter recesywny wobec A i B. Dzisiejszy model opisuje układ ABO przez gen ABO i trzy główne allele: IA, IB i i. A oraz B są względem siebie kodominujące, a O recesywne. To daje znane kombinacje: osoba AB ma oba antygeny, osoba O nie ma ani A, ani B.

Nazwy, które muszą być jednoznaczne

We wczesnej literaturze grupy krwi oznaczano różnymi symbolami. Hirszfeld odegrał ważną rolę w upowszechnieniu systemu A, B, AB i O/0, który w latach 20. został przyjęty przez międzynarodowe środowisko medyczne. Standaryzacja brzmi administracyjnie, ale w medycynie ma ogromne znaczenie. Jeżeli laboratoria używają odmiennych symboli dla tej samej cechy, ryzyko pomyłki rośnie. W transfuzjologii taka pomyłka może mieć bezpośrednie skutki kliniczne. Historia ABO jest więc równocześnie historią odkrycia biologicznego oraz tworzenia wspólnego języka diagnostycznego.

Wczesny model też można poprawić

Pierwsze interpretacje genetyczne grup krwi nie odpowiadały jeszcze dokładnie dzisiejszemu modelowi alleli. Dopiero późniejsze analizy, m.in. Feliksa Bernsteina, doprowadziły do modelu jednego locus z trzema allelami. To nie unieważnia badań Hirszfelda i von Dungerna. Pokazuje raczej, że naukowe odkrycie może mieć kilka poziomów: najpierw wykazanie regularności, następnie coraz lepszy model mechanizmu. Warto unikać opowieści, w której jeden eksperyment od razu daje kompletną współczesną teorię.

Dlaczego informacja o dziedziczeniu była praktyczna

Dziedziczność grup krwi umożliwiła wykorzystanie ich do wykluczania niektórych relacji biologicznych jeszcze przed erą badań DNA. Nie mogły one z pełną pewnością potwierdzić ojcostwa, ale pewne kombinacje były niemożliwe i pozwalały wykluczać zgodność. Jeszcze ważniejsza była transfuzjologia: rozumienie antygenów i przeciwciał pozwoliło bezpieczniej dobierać krew. Dzisiaj ABO jest tylko jednym z wielu układów grupowych, lecz pozostaje najbardziej znanym. Historia Hirszfelda pokazuje, jak obserwacja rodzin połączyła immunologię z rodzącą się genetyką człowieka.

Co zmieniła genetyka grup krwi

Badania rodzinne miały praktyczną konsekwencję: grupa krwi przestawała być tylko cechą przydatną przy transfuzji, a stawała się dziedziczną właściwością możliwą do analizowania statystycznie. Wczesne modele dziedziczenia systemu ABO nie były jeszcze dzisiejszym pełnym opisem alleli i genotypów; zostały później dopracowane. To ważna część historii nauki: pierwsze poprawne obserwacje mogą prowadzić do modelu, który następne pokolenie udoskonala. Hirszfeld i von Dungern pomogli połączyć serologię z rodzącą się genetyką człowieka, ale nie należy przypisywać im ani odkrycia samych grup krwi, ani ostatecznego modelu ich dziedziczenia.

#ABO#dziedziczenie#genetyka#grupy krwi#Ludwik Hirszfeld#transfuzjologia
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki