GeografiaWulkany i krainy geotermalne

Big Obsidian Flow to pole lawy, które zastygło w naturalne szkło

W kalderze Newberry w Oregonie znajduje się Big Obsidian Flow — rozległy potok bogatej w krzemionkę lawy, której znaczna część zastygła jako obsydian, czyli naturalne szkło pozbawione regularnej struktury krystalicznej. Jeszcze ciekawsza jest kolejność zdarzeń: ta sama faza aktywności zaczęła się gwałtownie, od wyrzucania pumeksu i popiołu, później utworzyła spływ piroklastyczny, a dopiero na końcu odgazowana magma wypłynęła jako lepka lawa i zbudowała szklisty potok. Jeden epizod pokazuje, jak zmiana zawartości gazu może przeorganizować styl erupcji.

Skała bez kryształów

Obsydian jest szkłem wulkanicznym. Jego atomy nie zdążyły lub nie mogły uporządkować się w regularne sieci krystaliczne podczas zastygania stopu. Big Obsidian Flow w kalderze Newberry zajmuje ponad 2,6 km² i jest młodą formą wulkaniczną regionu. Z daleka przypomina ciemne, blokowe pole lawy; z bliska wiele fragmentów ma charakterystyczny szklisty połysk i ostre przełamy.

Ta sama magma najpierw zachowywała się wybuchowo

USGS dzieli okres erupcyjny Big Obsidian Flow na trzy główne fazy. Na początku bogata w gazy magma rozrywała się podczas rozprężania i stworzyła wysoką kolumnę tefry. Pumeks został rozwiany daleko na wschód. Następnie powstał gorący spływ popiołowy w obrębie kaldery. Dopiero końcowy etap przyniósł wypływ lawy i utworzenie kopuły oraz potoku obsydianowego.

Kluczowe jest odgazowanie

Magma bogata w krzemionkę jest lepka, dlatego pęcherzyki gazu trudno wydostają się z niej swobodnie. Jeżeli gazu jest dużo i ciśnienie spada szybko, rozprężające się pęcherzyki mogą rozrywać magmę na pumeks i popiół. Gdy znaczna część gazu zostanie utracona, podobny chemicznie stop może już nie fragmentować się tak gwałtownie. Wtedy zamiast chmury tefry pojawia się powolny, lepki wypływ lawy.

Dlaczego taki lepki potok w ogóle płynie

Słowo „lawa” sugeruje czasem płyn podobny do rzeki, ale lepka lawa ryolitowa może poruszać się jak bardzo powolna, deformująca masa. Powierzchnia pęka na bloki, podczas gdy gorętsze wnętrze nadal przesuwa się naprzód. Big Obsidian Flow zachował tę topografię: grzbiety, bloki i szklisty materiał pokazują, że przepływ zachodził mimo ogromnej lepkości.

Jedna erupcja, kilka zupełnie różnych krajobrazów

Najciekawsza lekcja Newberry dotyczy zmiany stylu. Nie trzeba zmieniać wulkanu ani przenosić się do innej epoki, aby przejść od gwałtownej erupcji popiołowej do wypływu szkliście zastygającej lawy. Wystarczy, że ewoluuje stan tej samej partii magmy — zwłaszcza jej zawartość gazu i ciśnienie. Big Obsidian Flow jest więc czymś więcej niż dużym skupiskiem obsydianu: to zapis końcowej fazy całej sekwencji erupcyjnej.

Obsydian i pumeks mogą pochodzić z bardzo podobnej magmy

Pumeks jest pełen pęcherzyków po gazach, natomiast obsydian jest zwartym szkłem z niewielką ilością dużych pustek. W Newberry oba materiały należą do jednej sekwencji erupcyjnej. Na początku gwałtowna dekompresja spieniła i rozdrobniła bogatą w gaz magmę, tworząc pumeks. Pod koniec stop był znacznie bardziej odgazowany, więc zamiast ulec fragmentacji wypłynął jako lepka masa i zastygł szkliście. Różnica wyglądu nie musi zatem oznaczać zupełnie innego źródła magmy.

Szkło nie oznacza po prostu „bardzo szybkiego ochłodzenia”

Szybkie chłodzenie pomaga zahamować wzrost kryształów, ale w przypadku obsydianu ważny jest też skład bogaty w krzemionkę, który utrudnia ruch atomów i krystalizację. W potoku lawowym wnętrze nie musi zastygać natychmiast jak kropla szkła wrzucona do zimnej wody. Lepki stop może pozostawać gorący długo, a mimo to tworzyć dużo szkła. To kolejny przykład, w którym sama temperatura nie wystarcza do wyjaśnienia własności skały — równie ważna jest chemia magmy. Dlatego pole obsydianu jest jednocześnie zapisem szybkości krystalizacji, lepkości i historii odgazowania, a nie po prostu dowodem na gwałtowne schłodzenie lawy. W jednej odsłoniętej formacji można więc zobaczyć finał całej ewolucji erupcji.

#Big Obsidian Flow#lawa#Newberry#obsydian#Oregon#ryolit
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki