AstronomiaNarodziny i ewolucja Wszechświata

Cały widzialny świat może być pozostałością maleńkiej przewagi materii nad antymaterią

Fizyka cząstek wytwarza materię i antymaterię w bardzo symetryczny sposób, a gdy cząstka spotyka antycząstkę, mogą się anihilować. Młody, gorący Wszechświat zawierał ogromne liczby par cząstka–antycząstka, więc naturalne pytanie brzmi: dlaczego po ochłodzeniu zostało cokolwiek? Obserwowany kosmos jest zdominowany przez materię, a nie przez wielkie, porównywalne obszary antymaterii. CERN opisuje problem poprzez maleńką początkową asymetrię: gdyby na około miliard par przypadała zaledwie jedna nadmiarowa cząstka materii, niemal wszystko mogłoby anihilować, a ten niewielki nadmiar stworzyłby dzisiejsze gwiazdy, planety i nas. Mechanizm generujący asymetrię nadal nie jest znany.

Antymateria nie jest egzotyczną fantazją

Każda znana cząstka materii ma odpowiednią antycząstkę o tej samej masie i przeciwnych niektórych liczbach kwantowych, np. ładunku elektrycznym. Pozyton jest antycząstką elektronu, antyproton — protonu. Antymaterię rutynowo wytwarza się i bada w laboratoriach, m.in. w CERN. Kiedy materia i antymateria spotykają się, mogą anihilować, przekształcając masę w energię innych cząstek. We wczesnym gorącym Wszechświecie produkcja i anihilacja par były powszechne.

Symetryczny początek miałby dziwny finał

Jeśli materia i antymateria powstawałyby dokładnie w równych ilościach i miały identyczną ewolucję, podczas ochładzania niemal wszystkie pary powinny znaleźć partnera do anihilacji. Zostałoby głównie promieniowanie i niewiele materii zdolnej zbudować galaktyki. Tymczasem obserwujemy olbrzymią ilość materii i brak porównywalnych domen antymaterii w widzialnym Wszechświecie. To oznacza, że gdzieś w historii musiała pojawić się asymetria — niewielka liczebnie, lecz fundamentalna dla późniejszego kosmosu.

Jedna część na miliard może wystarczyć

CERN używa obrazowego oszacowania: gdyby na około miliard antycząstek przypadał miliard plus jedna cząstek materii, po wzajemnej anihilacji pozostałaby mniej więcej ta jedna nadmiarowa cząstka na miliard. Ogromna większość pierwotnej materii i antymaterii zamieniłaby się w promieniowanie, a niewielka reszta stanowiłaby budulec całej późniejszej zwykłej materii. Liczba jest przybliżeniem ilustrującym skalę asymetrii barionowej, nie dosłownym licznikiem konkretnego procesu.

Warunki Sacharowa

Andriej Sacharow w 1967 roku wskazał ogólne warunki potrzebne do dynamicznego wytworzenia nadmiaru barionów: procesy naruszające liczbę barionową, naruszenie symetrii C i CP oraz odejście od równowagi termicznej. Standardowy Model cząstek zawiera pewne naruszenie CP, ale w znanych mechanizmach wydaje się ono niewystarczające do wyjaśnienia obserwowanej asymetrii. Dlatego baryogeneza i pokrewna leptogeneza są aktywnym polem poszukiwania fizyki poza Standardowym Modelem.

Eksperymenty szukają brakującej różnicy

Badacze mierzą niezwykle precyzyjnie własności materii i antymaterii: masy, widma atomowe antywodoru, momenty magnetyczne, zachowanie w grawitacji i rozpady cząstek. Inne eksperymenty badają naruszenie CP w mezonach i neutrinach. Każda różnica zgodna z nową fizyką mogłaby pomóc zrozumieć, skąd wziął się kosmiczny nadmiar. Jak dotąd żadna pojedyncza obserwacja nie daje kompletnego rozwiązania baryogenezy.

Najbardziej codzienna konsekwencja bardzo abstrakcyjnego problemu

Problem asymetrii materii i antymaterii brzmi jak temat z ekstremalnej fizyki wysokich energii, ale jego konsekwencją jest istnienie każdego atomu w naszym ciele. Gdyby równowaga była idealna i nic nie wygenerowało nadmiaru, dzisiejszy Wszechświat mógłby wyglądać zupełnie inaczej. To jeden z najlepszych przykładów, jak pozornie mikroskopijna różnica w pierwszych chwilach ewolucji może zadecydować o całej późniejszej złożoności kosmosu.

Dlaczego miliard par może zostawić cały widzialny świat

Jeżeli na około miliard par cząstka–antycząstka przypadałaby jedna dodatkowa cząstka materii, po anihilacji niemal wszystkich par zostałaby właśnie ta mała nadwyżka. Fotony po anihilacjach pozostałyby niezwykle liczne, a resztkowe protony i neutrony mogłyby później zbudować atomy, gwiazdy i planety. Przybliżony stosunek liczby barionów do fotonów w kosmosie rzeczywiście pokazuje, jak niewielka asymetria wystarcza, by stworzyć całą obecną zwykłą materię. Trudność polega na wyjaśnieniu, skąd asymetria się wzięła. Znane naruszenie symetrii CP w Modelu Standardowym wydaje się niewystarczające w prostym obrazie, dlatego eksperymenty z mezonami, neutrinami i antymaterią szukają dodatkowych różnic. Rekord nie powinien sugerować, że znamy konkretny mechanizm baryogenezy — znamy raczej warunki, jakie skuteczny mechanizm musi spełnić, i obserwowany rezultat, który trzeba wyjaśnić.

Antymateria istnieje i zachowuje się bardzo zwyczajnie

Antyprotony, pozytony i antyatomy są rutynowo wytwarzane i badane w laboratoriach. Problem kosmologiczny nie polega więc na tym, czy antymateria jest realna, lecz dlaczego obserwowalny Wszechświat po ochłodzeniu nie zawiera porównywalnych ilości wielkich domen materii i antymaterii. To pytanie o historię symetrii we wczesnym kosmosie. To jedna z sytuacji, w których samo nasze istnienie jest obserwacyjnym śladem drobnej asymetrii w prawach wczesnego Wszechświata.

#antymateria#asymetria materii#baryogeneza#CERN#wczesny Wszechświat
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki