GeografiaJaskinie, kras i świat pod powierzchnią

Castleguard Cave powstała z wód odpływających spod ogromnego pola lodowego

Castleguard Cave w kanadyjskim Banff jest szczególnym połączeniem krasu i lodowca. Wapienna jaskinia została rozwinięta przez wody drenujące Columbia Icefield, a część zbadanych korytarzy sięga pod współczesny lód. Nie jest to „jaskinia wydrążona w lodowcu”: skałą macierzystą jest wapień, lecz źródłem wody i ważnym elementem warunków hydrologicznych jest pokrywa lodowa nad masywem. W niektórych końcowych partiach znajdują się korki lodowe wciskające się do jaskini od góry. System pozwala obserwować, jak zmiany lodowca mogą reorganizować przepływ wód głęboko pod wapiennym podłożem.

Wejście do Castleguard Cave w kanadyjskich Górach Skalistych; jaskinia kończy się pod aktywnym polem lodowym Columbia Icefield.
Wejście do Castleguard Cave w kanadyjskich Górach Skalistych; jaskinia kończy się pod aktywnym polem lodowym Columbia Icefield.James Heilman, MD / Wikimedia Commons / CC BY-SA 3.0 · CC BY-SA 3.0

Dwa rodzaje krajobrazu spotykają się pod ziemią

Na powierzchni Columbia Icefield dominuje lód, natomiast pod nim znajduje się rozpuszczalny wapień. Woda z topnienia lodu nie musi spływać wyłącznie po powierzchni. Może wnikać w szczeliny podłoża i zasilać krasowy obieg, który z czasem poszerza kanały w skale.

To jaskinia skalna, nie tunel w lodzie

Rozróżnienie jest ważne. Tunele lodowcowe mogą powstawać bezpośrednio wewnątrz lodu i szybko znikać, gdy lodowiec się przemieszcza lub topnieje. Castleguard jest trwałą pustką w wapieniu. Lodowiec kontroluje jednak dużą część jej zasilania i warunków na końcach systemu.

Woda spod lodu ma wielką siłę organizowania przepływu

Woda topniejąca na powierzchni i pod lodowcem jest kierowana przez różnice ciśnienia oraz ukształtowanie podłoża. Gdy trafia do wapiennych szczelin, może przechodzić do kanałów krasowych. W długim czasie taki odpływ pomaga rozwijać i łączyć korytarze.

Niektóre przejścia kończą się lodem od góry

Parks Canada opisuje partie kończące się „ice plugs” — korkami lodowymi, które prawdopodobnie powstają tam, gdzie lód z powierzchni wnika w pustki skalne. To niezwykły obraz granicy: idąc skalną jaskinią, można dotrzeć do miejsca, w którym jej kontynuację blokuje sam lodowiec.

Zmiana lodowca może zmienić hydrologię jaskini

Jeśli lód się cofa i przerzedza, zmienia się położenie miejsc topnienia, nacisk wywierany na podłoże i trasy odpływu. Monitoring Castleguard pozwala zatem śledzić nie tylko zachowanie jaskini, ale również reakcję podziemnego systemu wodnego na zmiany pola lodowego.

Jaskinia pomaga zrozumieć krajobraz polodowcowy

Po ustąpieniu lodowca na powierzchni pozostają doliny i osady, ale pod ziemią może przetrwać jeszcze inny zapis jego obecności: korytarze, które rozwinęły się dzięki wodzie płynącej spod lodu. Castleguard jest przykładem takiego zapisu tworzącego się jeszcze dziś.

Proces łączy klimat z geologią

Zmiana temperatury wpływa na lodowiec, lodowiec kontroluje produkcję i kierunek wód roztopowych, a te z kolei oddziałują na wapienny masyw. To łańcuch przyczynowy łączący klimat, glacjologię i kras w jednym miejscu.

Castleguard pokazuje także różnicę między wodą płynącą pod lodowcem a wodą krasową. W systemie subglacjalnym kierunek przepływu może być w dużej mierze sterowany ciśnieniem wywieranym przez lód, podczas gdy w rozwiniętym kanale krasowym coraz większe znaczenie ma geometria samego korytarza i różnica wysokości między zasilaniem a odpływem. Tam, gdzie oba układy się spotykają, warunki mogą zmieniać się wraz z grubością lodu i sezonową produkcją wody roztopowej. Korki lodowe na końcach korytarzy są fizycznym śladem tej styczności. Ich względna stabilność przez dziesięciolecia pokazuje, że nie są krótkotrwałymi soplami, lecz elementami większego systemu. Jeżeli pole lodowe będzie się wycofywać, Castleguard może stopniowo tracić część zasilania i lodowych zakończeń, pozostawiając w skałach zapis hydrologii nieistniejącego już lodowca.

Dodatkową wartością systemu jest możliwość wieloletnich porównań. Fotografie i pomiary tych samych korków lodowych wykonywane w kolejnych dekadach pokazują, które elementy są stabilne, a które zaczynają reagować na zmiany nad jaskinią. Dzięki temu Castleguard łączy klasyczną speleologię z monitoringiem współczesnej kriosfery. Jaskinia staje się miejscem, gdzie skutki zmian pola lodowego można śledzić nie tylko na zdjęciach powierzchni, lecz także w podziemnym obiegu wody i lodu.

#Banff#Castleguard Cave#Columbia Icefield#kras#lodowiec#wody roztopowe
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki