AstronomiaGwiazdy — narodziny, życie i śmierć

Czarne karły są przewidywane przez fizykę, ale Wszechświat jest za młody, by powstał choć jeden

Biały karzeł nie ma trwałego źródła centralnej fuzji, więc z czasem wypromieniowuje zgromadzone ciepło i staje się coraz chłodniejszy oraz ciemniejszy. Teoretyczny końcowy stan bardzo mocno wychłodzonego białego karła nazywa się czarnym karłem. Problem w tym, że chłodzenie jest ekstremalnie powolne. Wiek Wszechświata wynosi około 13,8 miliarda lat, znacznie mniej niż czas potrzebny, by biały karzeł osiągnął taki stan. Czarne karły są więc przewidywanymi obiektami przyszłości kosmosu, a nie klasą, którą możemy dziś obserwować.

Biały karzeł żyje z zapasu ciepła

Po zakończeniu aktywnej ewolucji biały karzeł nie ma długotrwałej centralnej reakcji jądrowej podtrzymującej jego jasność. Jest jednak początkowo niezwykle gorący, ponieważ powstał z wnętrza gwiazdy. Promieniuje tę zgromadzoną energię i bardzo powoli chłodnie. W miarę spadku temperatury maleje jego jasność, ale mechanizm degeneracji elektronów nadal podtrzymuje strukturę.

Czarny karzeł to nazwa końca chłodzenia

W popularnym opisie czarny karzeł jest białym karłem, który ostygł tak bardzo, że praktycznie przestał emitować znaczące promieniowanie cieplne. Nie jest to czarna dziura ani brązowy karzeł. Pierwszy z tych obiektów jest zapadniętym obiektem relatywistycznym, a drugi subgwiazdą zbyt mało masywną do trwałej syntezy wodoru. Czarnego karła definiuje przede wszystkim niezwykle późny etap chłodzenia dawnego białego karła.

Kosmos nie miał wystarczająco dużo czasu

NASA podkreśla, że Wszechświat jest zbyt młody, aby jakikolwiek biały karzeł zdążył ostygnąć do czarnego karła. Nawet najstarsze znane białe karły nadal emitują mierzalne promieniowanie. Dokładny czas potrzebny do osiągnięcia praktycznie „czarnego” stanu zależy od definicji temperatury końcowej i od modelu fizycznego, dlatego rozsądniej mówić o czasach ogromnie przekraczających obecny wiek kosmosu niż wskazywać jedną pozornie dokładną liczbę.

To ciekawostka o przyszłości, nie obserwowany obiekt

Astronomia zwykle opiera się na świetle obiektów istniejących obecnie, lecz teoria ewolucji gwiazd pozwala także przewidywać etapy, do których Wszechświat jeszcze nie dotarł. Czarne karły są właśnie takim przypadkiem. Nie znalezienie żadnego nie jest problemem dla teorii — przeciwnie, jest tym, czego oczekujemy, wiedząc, kiedy powstały pierwsze gwiazdy i jak wolno białe karły tracą ciepło.

„Czarny” nie oznacza absolutnie bez energii

Nazwa jest skrótem myślowym dla obiektu tak chłodnego i słabo świecącego, że przestałby być typowym białym karłem obserwowalnym dzięki własnemu promieniowaniu. Idealne osiągnięcie dokładnie zerowej temperatury nie następuje w skończonym czasie i nie jest potrzebne do definicji używanej popularnonaukowo. To kolejny powód, dla którego nie ma jednej uniwersalnej liczby lat „do czarnego karła”: wynik zależy od przyjętego progu temperatury lub jasności i od fizyki chłodzenia na bardzo późnych etapach.

Brak obserwacji jest przewidywaniem, nie porażką poszukiwań

Pierwsze białe karły mogły powstać dopiero po narodzinach i ewolucji pierwszych gwiazd, więc każdy z nich jest młodszy od Wszechświata. Jeśli modele mówią, że droga do skrajnego wychłodzenia jest wielokrotnie dłuższa niż 13,8 miliarda lat, obecna populacja nie powinna zawierać czarnych karłów. W tym przypadku teoria nie przewiduje obiektu, którego astronomowie bezskutecznie szukają dzisiaj — przewiduje obiekt, którego epoka jeszcze nie nadeszła.

Odległa przyszłość zależy też od fizyki, której dziś nie znamy w pełni

Modele chłodzenia białych karłów można wiarygodnie śledzić przez ogromne czasy, ale przy ekstremalnie odległej przyszłości pojawiają się pytania wykraczające poza zwykłą ewolucję gwiazd — na przykład o stabilność protonu czy długoterminową dynamikę układów. Część takich procesów nie została eksperymentalnie rozstrzygnięta. Dlatego „czarny karzeł” jest najbardziej użyteczny jako standardowe przedłużenie znanej historii chłodzenia, a nie szczegółowa prognoza całego losu materii na dowolnie długich skalach. Pewne jest natomiast kluczowe stwierdzenie dotyczące teraźniejszości: żaden biały karzeł nie miał jeszcze czasu, by wejść w skrajnie wychłodzony stan przewidywany po czasie wielokrotnie dłuższym od wieku Wszechświata.

Najchłodniejsze znane białe karły są mimo wszystko ważne dla badań przyszłości, bo testują modele na najpóźniejszym etapie dostępnym obecnie. Ich atmosfery stają się trudniejsze do modelowania, a mała jasność utrudnia wykrywanie, więc kompletność próbki jest istotnym problemem obserwacyjnym. Każde przesunięcie granicy ku chłodniejszym obiektom sprawdza, czy tempo chłodzenia, krystalizacja i własności atmosfer zachowują się zgodnie z przewidywaniami. Nie docieramy do czarnych karłów, ale możemy coraz lepiej testować drogę prowadzącą w ich stronę.

#białe karły#chłodzenie gwiazd#czarne karły#ewolucja gwiazd#przyszłość Wszechświata
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki