GeografiaWulkany i krainy geotermalne

Erupcja Kīlauea w 2018 roku opróżniała szczyt, choć lawa wypływała daleko od niego

W 2018 roku główne potoki lawy Kīlauea wydobywały się ze szczelin w dolnej części East Rift Zone, wiele kilometrów od szczytu. Jednocześnie kaldera na szczycie zaczęła zapadać się seriami, ponieważ magma była wycofywana z płytkiego zbiornika i transportowana w strefę ryftową. USGS udokumentował 62 duże epizody kolapsu. To spektakularny dowód, że odległe części wulkanu tworzą jeden połączony system: wypływ na zboczu może zmienić geometrię szczytu, nawet jeśli pomiędzy nimi nie płynie powierzchniowy potok lawy.

Halemaʻumaʻu po zapadaniu się szczytu Kīlauea podczas erupcji w 2018 roku.
Halemaʻumaʻu po zapadaniu się szczytu Kīlauea podczas erupcji w 2018 roku.Halemaʻumaʻu po zapadaniu się szczytu Kīlauea podczas erupcji w 2018 roku. — Hawai‘i Volcanoes NPS, Public Domain, via Wikimedia Commons · Public Domain

Erupcja nie zaczęła się tam, gdzie zmieniał się szczyt

W maju 2018 roku szczeliny erupcyjne otworzyły się w dolnej East Rift Zone na wyspie Hawaiʻi. Lawa zalewała zabudowę i docierała do oceanu, a tymczasem kilkadziesiąt kilometrów dalej szczyt Kīlauea zaczął tracić podparcie. USGS wyjaśnia, że magma przemieszczała się wzdłuż systemu ryftowego, a płytki rezerwuar pod szczytem był stopniowo opróżniany. To połączenie nie było widoczne na powierzchni, ale zdradzały je deformacje, trzęsienia ziemi i chemia erupcyjnej magmy.

Kaldera zachowywała się jak opadający tłok

Gdy z rezerwuaru ubywała magma, fragmenty dna kaldery przemieszczały się w dół. Proces nie przebiegał jako jedno nagłe zapadnięcie. USGS wyróżnił 62 duże epizody kolapsu, którym towarzyszyły cykle narastającej sejsmiczności. Po każdym znaczącym obniżeniu aktywność trzęsień na pewien czas malała, po czym cykl rozpoczynał się ponownie. W niektórych opisach używa się analogii do tłoka, ponieważ duży blok dna kaldery obniżał się etapami nad opróżniającym się systemem.

Kolaps wpływał z powrotem na erupcję

Połączenie działało w obie strony. USGS obserwował, że po epizodach zapadania szczytu tempo erupcji w rejonie szczeliny 8 potrafiło wzrastać. Opadający blok zwiększał ciśnienie w systemie, co przekładało się na zasilanie odległego miejsca wypływu. Wulkan zachowywał się więc nie jak zbiór osobnych kraterów, ale jak układ hydrauliczny wypełniony magmą, w którym zmiana ciśnienia w jednym miejscu może ujawnić się daleko dalej.

Skala przebudowy była ogromna

W wyniku wydarzeń 2018 roku objętość kolapsu szczytowego oszacowano na około 0,8 km³, a w niektórych miejscach powierzchnia obniżyła się o ponad 500 metrów. Co ciekawe, oszacowana objętość kolapsu była zbliżona do objętości lawy wyemitowanej podczas erupcji w strefie ryftowej. Ta zgodność nie oznacza prostego przełożenia jeden do jednego każdej porcji magmy na metr zapadnięcia, ale dobrze pokazuje związek między odpływem materiału a utratą podparcia.

Dlaczego Kīlauea zmienia intuicję o wulkanach

Klasyczny rysunek stożka z pionowym kanałem prowadzącym do jednego krateru jest użytecznym uproszczeniem, ale Kīlauea pokazuje jego ograniczenia. System magmatyczny może rozciągać się poziomo, korzystać ze stref ryftowych i zasilać erupcję daleko od szczytu. W 2018 roku najważniejsza zmiana topograficzna i główne wypływy lawy zachodziły w różnych miejscach, a mimo to były częściami jednego wydarzenia.

Dlaczego cykliczność była tak cenna naukowo

Powtarzalność epizodów kolapsu dawała rzadką możliwość obserwowania tego samego mechanizmu dziesiątki razy podczas jednego kryzysu. Naukowcy mogli porównywać deformację gruntu, narastanie liczby trzęsień, moment zapadnięcia oraz późniejszą zmianę tempa erupcji na szczelinie 8. Zamiast pojedynczego katastrofalnego zdarzenia otrzymali serię naturalnych eksperymentów. To pozwoliło znacznie dokładniej opisać relację między naciskiem zapadającego się bloku a ciśnieniem w systemie magmatycznym.

Krajobraz po erupcji nie był po prostu „tym samym kraterem, tylko głębszym”

Zapadnięcie przebudowało dużą część szczytu. Powstały nowe uskoki pierścieniowe, stare powierzchnie zniknęły setki metrów niżej, a geometria Halemaʻumaʻu i otoczenia zmieniła się radykalnie. Jednocześnie w dolnej strefie ryftowej lawa stworzyła nowe pola i deltę przy wybrzeżu. Jedno wydarzenie w tym samym czasie odejmowało objętość i wysokość na szczycie oraz dodawało nowy ląd i grubą pokrywę lawy kilkadziesiąt kilometrów dalej.

#erupcja 2018#Hawaje#kaldera#Kīlauea#kolaps#strefa ryftowa
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki