AstronomiaŚwiaty Układu Słonecznego

Europa najprawdopodobniej skrywa globalny ocean pod lodem

Powierzchnia Europy, księżyca Jowisza, jest zamarznięta, ale jedne z najmocniejszych dowodów na ocean pochodzą nie z fotografii, lecz z magnetometru sondy Galileo. Gdy Europa porusza się w zmiennym polu magnetycznym Jowisza, wewnątrz księżyca powstaje wtórne, indukowane pole. Najlepszym wyjaśnieniem jest głęboka warstwa dobrze przewodzącej cieczy — najprawdopodobniej słonej wody — pod lodową skorupą. Modele i inne obserwacje wskazują, że może to być ocean globalny, zawierający nawet więcej wody niż wszystkie ziemskie oceany razem. Nie został jeszcze bezpośrednio przewiercony ani sfotografowany, dlatego naukowcy mówią o bardzo silnych dowodach, a nie o dosłownym zobaczeniu oceanu.

Pęknięta i poprzecinana smugami lodowa powierzchnia Europy.
Pęknięta i poprzecinana smugami lodowa powierzchnia Europy.NASA / Wikimedia Commons / Public domain (NASA) · Public domain (NASA)

Lodowa powierzchnia pełna wskazówek

Europa jest pokryta jasnym lodem poprzecinanym pasmami, pęknięciami i obszarami chaotycznego terenu, w których bloki powierzchni wyglądają na przemieszczone. Ma też stosunkowo mało dużych kraterów, co wskazuje na geologicznie młodą i odnawianą powierzchnię. Już obrazy Voyagerów i Galileo sugerowały, że pod lodem musi istnieć warstwa zdolna do deformowania skorupy. Sam wygląd terenu nie przesądzał jednak, czy jest to globalny ocean cieczy, cieplejszy lód czy bardziej złożona struktura.

Najmocniejszy argument przyszedł z magnetometru

Galileo zmierzył zakłócenia pola magnetycznego Jowisza w pobliżu Europy. Zmienny zewnętrzny magnetyzm może wzbudzać prądy elektryczne w przewodzącej warstwie wewnątrz księżyca, a te prądy wytwarzają własne pole magnetyczne. Aby efekt miał obserwowaną siłę, potrzebny jest materiał przewodzący. W przypadku lodowego księżyca najbardziej naturalnym kandydatem jest słona ciekła woda. NASA określa ten wynik jako najlepszy dotąd dowód na istnienie oceanu Europy.

Dlaczego ocean nie zamarzł całkowicie

Europa znajduje się daleko od Słońca, więc jej powierzchnia jest głęboko zamarznięta. Źródłem ciepła może być jednak wnętrze. Księżyc krąży po lekko eliptycznej orbicie, a grawitacja Jowisza cyklicznie go odkształca. Ogrzewanie pływowe rozprasza energię w lodzie i skalistym wnętrzu. Nie trzeba ogrzać całej Europy do temperatur ziemskiego oceanu; wystarczy dostarczać tyle energii, by pomiędzy skalistym dnem a lodową skorupą utrzymywała się warstwa cieczy.

Ocean nie znaczy automatycznie życia

Europa jest jednym z najważniejszych miejsc w poszukiwaniu środowisk potencjalnie nadających się do życia, ponieważ może łączyć ciekłą wodę, związki chemiczne i źródła energii. To jednak nie jest dowód na istnienie organizmów. Nawet skład oceanu, jego dokładna głębokość oraz sposób wymiany materiału ze skalistym dnem pozostają przedmiotem badań. W naukowym języku „habitability” oznacza możliwość istnienia warunków sprzyjających życiu, a nie wykrycie życia.

Dlaczego Europa Clipper bada lód zamiast lądować w oceanie

Bezpośrednie dotarcie przez kilometry lodu byłoby ogromnym wyzwaniem technicznym. Misja Europa Clipper ma więc wielokrotnie przelatywać obok księżyca, mierząc jego pole magnetyczne i grawitacyjne, skład powierzchni oraz grubość i strukturę lodowej skorupy. Radar ma pomóc zajrzeć w lód, a spektrometry szukać materiałów, które mogły zostać wyniesione z wnętrza. To przykład, jak można badać ukryty ocean bez fizycznego zanurzania w nim sondy.

Ocean Europy jest wnioskiem z wielu niezależnych śladów, a nie zdjęciem wody pod lodem

Najbardziej przekonujący obraz powstaje wtedy, gdy łączy się różne typy danych. Powierzchnia Europy jest geologicznie młoda i poprzecinana długimi pasmami oraz spękaniami, co sugeruje ruch lodowej skorupy. Magnetometr sondy Galileo wykrył zmienne pole indukowane przez magnetosferę Jowisza; najprostszym znanym wyjaśnieniem jest globalna warstwa dobrze przewodzącej cieczy, a słona woda pasuje do tego bardzo dobrze. Modele pływowe pokazują zarazem, że grawitacyjne ugniatanie księżyca może dostarczać ciepła podtrzymującego ciekłą warstwę pod lodem. Żadna z tych wskazówek osobno nie jest fotografią oceanu, ale razem tworzą silny argument. Europa Clipper ma wielokrotnie przelatywać obok księżyca i badać lód, pole magnetyczne, skład powierzchni oraz strukturę wnętrza. Celem jest m.in. ustalenie grubości lodowej skorupy i własności oceanu, a nie ogłoszenie z góry, że znamy już wszystkie jego parametry.

Ilość wody może być większa niż w ziemskich oceanach, ale porównanie wymaga ostrożności

Modele Europy sugerują globalny ocean o głębokości sięgającej dziesiątek kilometrów, dlatego całkowita objętość ciekłej wody może przewyższać ziemskie oceany mimo znacznie mniejszego rozmiaru księżyca. Takie porównanie jest efektowne, ale nie powinno sugerować, że znamy dokładną głębokość i skład całego oceanu. Te parametry są właśnie przedmiotem badań. Powierzchnia Europy jest bombardowana przez intensywne promieniowanie w magnetosferze Jowisza, co modyfikuje związki chemiczne w lodzie. Jeśli materia z powierzchni może w geologicznej skali trafiać w głąb, a materiał oceaniczny ku górze, powstaje potencjalny obieg substancji utleniających i redukujących. Jest to interesujące dla astrobiologii, ale nadal nie jest dowodem życia. Najbardziej naukowo wartościowe pytanie brzmi więc nie „czy w Europie żyją organizmy?”, lecz „czy ocean ma warunki chemiczne i energetyczne, które mogłyby podtrzymywać procesy biologiczne?”.

#Europa#Europa Clipper#Galileo#Jowisz#ocean podpowierzchniowy#pole magnetyczne
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki