Ferromagnetyk ma magnetyczną pamięć swojej historii
W wielu ferromagnetykach aktualne namagnesowanie nie zależy tylko od wartości pola przyłożonego w tej chwili. Zależy również od tego, jakie pola działały wcześniej. Zjawisko to nazywa się histerezą. Jeśli materiał najpierw mocno namagnesujemy, a następnie zmniejszymy pole zewnętrzne do zera, może zachować remanencję. Aby doprowadzić namagnesowanie do zera, trzeba zwykle przyłożyć pole przeciwne o określonej wartości związanej z koercją. Wykres pełnego cyklu tworzy pętlę histerezy. Jej kształt decyduje, czy materiał nadaje się bardziej na magnes trwały, rdzeń transformatora czy nośnik informacji.
Ta sama przyczyna, inny stan
Wyobraźmy sobie dwie identyczne próbki znajdujące się w tej samej chwili w zerowym polu zewnętrznym. Jedna nigdy nie była silnie magnetyzowana, druga chwilę wcześniej znajdowała się w dużym polu. Mogą mieć zupełnie inne namagnesowanie. To właśnie narusza prostą intuicję, że stan materiału powinien być jednoznacznie określony przez obecne warunki.
Domeny napotykają bariery
Ściany między domenami magnetycznymi nie przesuwają się całkowicie swobodnie. Defekty sieci, granice ziaren i mikrostruktura mogą je „przypinać”. Zwiększane pole stopniowo pokonuje te bariery, a po jego zmniejszeniu układ nie cofa się dokładnie tą samą drogą. Mikroskopowa nieodwracalność daje makroskopową pętlę histerezy.
Remanencja i koercja
Remanencja opisuje namagnesowanie pozostające po usunięciu pola po wcześniejszym silnym namagnesowaniu. Koercja informuje, jak duże pole przeciwne jest potrzebne, aby w określonym sensie sprowadzić namagnesowanie z powrotem do zera. Duże wartości są pożądane w magnesach trwałych, które mają opierać się przypadkowemu rozmagnesowaniu.
Pętla ma również koszt energetyczny
Gdy materiał cyklicznie przechodzi przez pętlę histerezy, część energii pola zostaje rozproszona jako ciepło. Pole powierzchni pętli wiąże się ze stratą energii na cykl na jednostkę objętości. Dlatego w rdzeniach pracujących z prądem przemiennym pożądane są wąskie pętle, a w magnesie trwałym ważniejsze są duża remanencja i odporność na odwrócenie.
Pamięć bez elektroniki
Histereza jest fizyczną formą pamięci: stan zależy od przeszłości. To właśnie umożliwiło magnetyczny zapis informacji na taśmach, dyskach i innych nośnikach. Lokalny obszar materiału pozostaje w jednym z trwałych stanów po usunięciu pola zapisującego. Odczyt wykorzystuje później skutki tego namagnesowania.
Nie każdy ferromagnetyk ma taką samą pętlę
Skład chemiczny, rozmiar ziaren, obróbka cieplna, naprężenia i kształt próbki wpływają na histerezę. Można więc inżyniersko projektować materiały pod bardzo różne funkcje. Stwierdzenie „żelazo jest magnetyczne” opisuje tylko początek historii; dla urządzeń liczy się dokładny sposób, w jaki namagnesowanie reaguje na zmiany pola.
Szersza idea histerezy
Słowo „histereza” pojawia się także poza magnetyzmem, gdy odpowiedź układu zależy od drogi dojścia do aktualnych warunków. Magnetyzm jest jednym z najbardziej klasycznych przykładów, bo pętlę można bezpośrednio mierzyć. Pokazuje, że materia nie zawsze reaguje natychmiast i odwracalnie na zmianę zewnętrznego bodźca.
Histereza ma jeszcze jeden praktyczny skutek: pomiar odpowiedzi materiału wymaga podania pełnej procedury, nie tylko końcowego pola. Jeśli próbkę najpierw nasycono, potem rozmagnesowano, a następnie przyłożono małe pole, wynik może różnić się od próbki rozpoczynającej z innego stanu. Laboratoria stosują więc zdefiniowane cykle przygotowania i pomiaru. „Właściwość materiału” w układzie z pamięcią nie zawsze jest jedną liczbą — często jest całą krzywą zależną od historii.
Powierzchnia pętli histerezy jest szczególnie ważna tam, gdzie materiał przechodzi wiele cykli na sekundę. Nawet niewielka strata na pojedynczy cykl, pomnożona przez częstotliwość i objętość rdzenia, może dać znaczną moc cieplną. To łączy abstrakcyjny wykres B-H z bardzo praktycznym pytaniem: jak gorący stanie się transformator lub silnik podczas ciągłej pracy.