Grzyb z odchodów potrafi wystrzelić pakiet zarodników z przyspieszeniem tysięcy razy większym od grawitacji
Pilobolus rośnie na odchodach roślinożerców, lecz aby zamknąć swój cykl, musi przenieść zarodniki na świeżą roślinność, którą zje kolejne zwierzę. Rozwiązuje problem jak mikroskopijna armata. Sporangiophor gromadzi wodę i buduje wysokie ciśnienie, a ciemny sporangium zostaje wystrzelony strumieniem płynu. W pomiarach u P. kleinii rejestrowano prędkości startowe rzędu kilkunastu metrów na sekundę i przyspieszenia przekraczające 20 tysięcy g. Przed strzałem struktura ustawia się także względem światła, co zwiększa szansę skierowania pocisku poza zacienioną stertę odchodów, w stronę otwartej roślinności.

Problem zaczyna się od ekologii odchodów
Zarodnik, który spadnie tuż obok miejsca, gdzie wyrósł rodzicielski grzyb, ma niewielką szansę wrócić do przewodu pokarmowego roślinożercy. Zwierzęta zwykle unikają jedzenia trawy bezpośrednio zanieczyszczonej świeżymi odchodami. Pilobolus musi więc pokonać odległość znacznie większą niż jego własny rozmiar i przenieść pakiet zarodników na czystszą roślinność.
Ciśnienie magazynuje energię do jednego gwałtownego ruchu
Pod szczytowym sporangium znajduje się przezroczysty pęcherzyk. Dzięki osmotycznemu napływowi wody wzrasta w nim ciśnienie hydrostatyczne. Gdy połączenie ze sporangium nie wytrzymuje, następuje nagłe pęknięcie i strumień płynu rozpędza pakiet zarodników. W przeglądzie mechanizmów strzelających w przyrodzie dla P. kleinii przytaczano ciśnienie około 0,55 MPa, prędkości maksymalne do 16 m/s i szczytowe przyspieszenie ponad 20 000 g. Tak wielka liczba jest możliwa, bo ruch odbywa się na bardzo małej odległości i w ekstremalnie krótkim czasie.
Przed wystrzałem działa układ celowniczy oparty na świetle
Sporangiophor Pilobolus wykazuje fototropizm — rośnie i wygina się w kierunku światła. W naturalnym środowisku jaśniejszy kierunek często prowadzi ku otwartej przestrzeni ponad roślinnością, a nie w głąb masy odchodów lub cienia. Nie jest to precyzyjne „celowanie” w pojedyncze źdźbło, lecz prosty mechanizm orientacji zwiększający statystyczną szansę, że strzał trafi na powierzchnię dostępną dla roślinożercy.
Cały cykl zależy od zwierzęcia
Po przyklejeniu do rośliny zarodniki mogą zostać zjedzone wraz z trawą. Przechodzą przez przewód pokarmowy i trafiają z kałem do świeżego, bogatego w składniki podłoża. Tam grzyb rośnie, wytwarza kolejne sporangiophory i ponawia wystrzał. Mechanika pocisku ma więc sens dopiero w kontekście pełnego cyklu ekologicznego: to sposób na przeskoczenie z końca jednego etapu — odchodów — na początek następnego — roślinę przeznaczoną do zjedzenia.
Skala przyspieszenia brzmi ekstremalnie, bo pocisk jest bardzo mały
Wartość dziesiątek tysięcy g nie oznacza, że sporangium osiąga kosmiczną prędkość. Przyspieszenie jest ogromne, ale działa przez bardzo krótki czas i na drodze znacznie krótszej niż milimetr. Po opuszczeniu wyrzutni opór powietrza szybko odbiera małemu obiektowi prędkość. To częsty motyw w biomechanice mikroskali: ogromne przyspieszenie może współistnieć z umiarkowaną prędkością maksymalną, ponieważ czas rozpędzania jest niezwykle krótki.
Po lądowaniu potrzebny jest jeszcze klej
Samo trafienie w źdźbło nie gwarantowałoby sukcesu, gdyby sporangium odbiło się i spadło na ziemię. Pakiet zarodników Pilobolus ma lepką powierzchnię, dzięki której po uderzeniu przyczepia się do roślinności. Kolejne etapy strategii są więc funkcjonalnie połączone: fototropizm ustawia wyrzutnię, ciśnienie zapewnia energię lotu, a kleista warstwa stabilizuje miejsce lądowania. Dopiero cały zestaw cech zwiększa szansę ponownego połknięcia przez roślinożercę.
Lot na kilka metrów jest olbrzymi w relacji do rozmiaru grzyba
Sporangiophor Pilobolus ma wysokość liczoną w milimetrach, a wyrzucony pakiet może pokonać odległość rzędu metrów. W przeliczeniu na długość struktury startowej odpowiadałoby to sytuacji, w której człowiek wyrzuca przedmiot na wiele kilometrów. Takie porównanie nie zmienia praw fizyki, ale pokazuje, dlaczego mechanizm jest imponujący biologicznie: niewielka konstrukcja magazynuje ciśnienie i uwalnia je w jednym impulsie na skalę zupełnie nieproporcjonalną do swoich wymiarów.
Balistyka Pilobolus była używana do badania podstaw biologicznego ruchu
Mechanizm jest wygodnym modelem, ponieważ energia magazynowana w ciśnieniu hydrostatycznym może zostać powiązana z mierzalną geometrią pęcherzyka i prędkością startu. Szybkie kamery pozwalają rejestrować fazę, której ludzkie oko nie widzi. Badania takie pokazują szerszą zasadę biomechaniki: organizm może przez wiele minut lub godzin powoli gromadzić energię potencjalną, a potem uwolnić ją w mikrosekundowym wydarzeniu. Podobny schemat występuje w skaczących roślinach, żądłach parzydełkowców i innych biologicznych „sprężynach”.