Biologia i przyrodaGrzyby i porosty — ukryte sieci przyrody

Grzyb zabijający płazy atakuje narząd, którego u człowieka nie traktujemy jak regulatora elektrolitów — skórę

Batrachochytrium dendrobatidis, czyli Bd, zakaża zrogowaciałe warstwy skóry płazów i wywołuje chytridiomikozę. U żab skóra nie jest tylko barierą mechaniczną: uczestniczy w wymianie wody i elektrolitów, a u wielu gatunków także w oddychaniu. Silna infekcja może zaburzyć transport jonów sodu, potasu i chlorków. Badania ciężko chorych żab wykazały spadek stężenia ważnych elektrolitów we krwi i zaburzenia czynności elektrycznej serca, prowadzące do zatrzymania krążenia. To tłumaczy, jak mikroskopijny patogen powierzchni ciała może doprowadzić do śmierci całego zwierzęcia bez konieczności infekowania mózgu czy serca. Wrażliwość jest jednak bardzo różna między gatunkami i środowiskami.

Przekrój histologiczny skóry płaza zakażonej Batrachochytrium, z licznymi sporangami grzyba w zewnętrznej warstwie naskórka.
Przekrój histologiczny skóry płaza zakażonej Batrachochytrium, z licznymi sporangami grzyba w zewnętrznej warstwie naskórka.Daszak et al. / CDC via Wikimedia Commons / Public domain · Public domain (CDC / U.S. federal government)

Skóra płaza wykonuje więcej pracy niż skóra człowieka

Płazy mają cienką, przepuszczalną skórę, która odgrywa kluczową rolę w bilansie wodnym i jonowym. Jony są aktywnie pobierane i wydzielane przez wyspecjalizowane komórki, a woda może przenikać przez powierzchnię ciała. Dla zwierzęcia żyjącego na granicy wody i lądu jest to zaleta, ale tworzy też słaby punkt: choroba zaburzająca funkcję skóry może szybko wpłynąć na skład płynów ustrojowych.

Bd rośnie w zrogowaciałej tkance

Zoospory patogenu są ruchliwe w wodzie i zakażają podatne obszary naskórka. W skórze rozwijają zoosporangia produkujące kolejne zoospory. U silnie zakażonych zwierząt dochodzi do zmian grubości i struktury warstwy rogowej oraz zaburzeń fizjologicznych. Patogen nie musi wnikać głęboko do narządów wewnętrznych, ponieważ uszkadza powierzchnię odpowiedzialną za wymianę z otoczeniem.

Śmierć może być konsekwencją zaburzenia elektrolitów

Eksperymenty fizjologiczne na chorych żabach wykazały znaczne obniżenie poziomu sodu i potasu w osoczu oraz spadek sprawności transportu jonów przez skórę. Ciężko zakażone zwierzęta rozwijały zaburzenia elektryczne serca, a interwencje wpływające na równowagę elektrolitową mogły częściowo zmieniać przebieg terminalnej fazy. Mechanizm łączy więc lokalną infekcję naskórka z układem krążenia poprzez chemię całego organizmu.

Nie każdy gatunek reaguje tak samo

Bd jest globalnie rozprzestrzeniony, ale zakażenie nie oznacza automatycznie śmierci. Gatunki różnią się odpornością wrodzoną, składem peptydów przeciwmikrobiologicznych, mikrobiomem skóry, zachowaniem i warunkami środowiska. Temperatura wpływa zarówno na patogena, jak i gospodarza. Dlatego skutków chytridiomikozy nie można sprowadzić do jednego uniwersalnego scenariusza; ta sama obecność grzyba może mieć dramatyczne konsekwencje w jednej populacji, a znacznie łagodniejsze w innej.

Patogen ma etap ruchliwej zoospory

Bd należy do skoczkowców, grupy grzybów zachowujących ruchliwe, wyposażone w wić zoospory. W środowisku wodnym mogą one aktywnie przemieszczać się na krótkie dystanse i znajdować powierzchnię gospodarza. Po osiedleniu tracą wić i rozwijają się w zoosporangium w warstwie naskórka. To cecha odmienna od obrazu większości znanych grzybów lądowych, których zarodniki są biernie przenoszone przez wiatr lub zwierzęta.

Choroba zależy od temperatury, bo gospodarz i grzyb mają odmienne optimum

Bd rośnie najlepiej w umiarkowanie chłodnych warunkach, a wysokie temperatury ograniczają jego przeżycie. Płazy są zmiennocieplne, więc temperatura otoczenia jednocześnie wpływa na tempo rozwoju patogenu, działanie odporności gospodarza i zachowanie zwierzęcia. Dlatego ryzyko epidemii zmienia się wraz z wysokością, sezonem i mikroklimatem. Nawet dobrze poznany mechanizm uszkodzenia skóry nie wystarcza sam do przewidzenia wyniku infekcji bez kontekstu środowiskowego.

Bd pokazał, że choroba może zmieniać całe zespoły ekologiczne

Kiedy chytridiomikoza silnie redukuje podatne populacje płazów, konsekwencje nie kończą się na jednym gatunku. Płazy zjadają bezkręgowce, same są pokarmem innych zwierząt, a ich larwy wpływają na glony i przepływ składników w zbiornikach. Nagłe spadki liczebności mogą więc zmieniać sieci pokarmowe i procesy w strumieniach czy lasach. Skala wpływu zależy od regionu i gatunku, ale epidemia Bd stała się jednym z najlepiej udokumentowanych przykładów choroby zakaźnej przyczyniającej się do globalnego kryzysu bioróżnorodności.

Dlaczego Bd tak długo pozostawał niewidocznym problemem?

Skoczkowce były długo kojarzone głównie z rozkładem materii i pasożytami drobnych organizmów, a choroby skóry dzikich płazów nie należały do rutynowo monitorowanych zagrożeń. Bd opisano dopiero pod koniec XX wieku, gdy masowe spadki liczebności zmusiły badaczy do poszukiwania wspólnego czynnika. Histologia i później testy molekularne pozwoliły połączyć obecność zoosporangiów w naskórku z epidemiami na różnych kontynentach. Przypadek pokazuje, jak nowy patogen może być powszechny geograficznie, zanim nauka rozpozna jego mechanizm i znaczenie.

#Batrachochytrium dendrobatidis#choroby grzybowe#chytridiomikoza#elektrolity#płazy#skóra
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki