PsychologiaPsychologia społeczna

Informacja o średnim zachowaniu grupy może poprawić zachowanie jednych osób i pogorszyć zachowanie innych

W terenowym eksperymencie dotyczącym zużycia energii gospodarstwa domowe otrzymywały informację, jak ich zużycie wypada na tle sąsiadów. Osoby zużywające dużo energii zaczynały oszczędzać, ale te, które już były oszczędniejsze od średniej, potrafiły zwiększyć zużycie — klasyczny efekt bumerangowy normy opisowej. Kiedy do informacji o średniej dodano prosty sygnał społecznej aprobaty lub dezaprobaty, wzrost zużycia wśród oszczędnych gospodarstw zniknął. „Co robi większość” może więc działać jak punkt odniesienia, także w niepożądanym kierunku.

Średnia jest nie tylko informacją statystyczną

Gdy gospodarstwo dowiaduje się, że sąsiedzi zużywają mniej energii, otrzymuje wskazówkę, że jego własne zachowanie odbiega od lokalnej normy. Taki komunikat może skłonić do oszczędzania. Ten sam mechanizm ma jednak drugą stronę: osoba wyraźnie lepsza od średniej dowiaduje się, że mogłaby zachowywać się mniej oszczędnie i nadal pozostać „normalna” w swojej grupie.

Terenowy eksperyment zamiast hipotetycznego scenariusza

Schultz i współpracownicy badali rzeczywiste zużycie energii w gospodarstwach domowych. Część uczestników otrzymywała informację o własnym zużyciu zestawioną ze średnią sąsiedztwa. Wśród gospodarstw zużywających więcej niż przeciętnie zużycie spadało. U tych, które przed interwencją zużywały mniej niż średnia, sama norma opisowa prowadziła natomiast do wzrostu zużycia.

To właśnie jest efekt bumerangowy

Komunikat miał zachęcać do oszczędzania, a u części odbiorców spowodował ruch w przeciwną stronę. Nie dlatego, że źle zrozumieli informację, lecz dlatego, że średnia społeczna działała jak punkt przyciągania zachowania. Osoby bardzo oszczędne otrzymały sygnał, że ich dotychczasowy poziom nie jest typowy i że inni pozwalają sobie na więcej.

Aprobata zatrzymała niepożądany ruch

W innym wariancie do informacji o zużyciu dodano symbol aprobaty dla niskiego zużycia lub dezaprobaty dla wysokiego. Taki sygnał nakazowy nie zniweczył poprawy u dużych konsumentów, ale zapobiegł wzrostowi zużycia u oszczędnych. Jedna interwencja połączyła więc dwie informacje: „jak zachowują się inni” oraz „które zachowanie jest społecznie aprobowane”.

Dlaczego ten wynik ma szersze znaczenie

Komunikaty w rodzaju „większość ludzi robi X” są popularne w zdrowiu publicznym, edukacji, bezpieczeństwie i ochronie środowiska. Jeśli X jest zachowaniem niepożądanym, podkreślenie jego powszechności może przypadkowo je normalizować. Nawet gdy X jest pożądane, osoby już zachowujące się lepiej niż średnia mogą zostać ściągnięte w dół. Norma opisowa wymaga więc ostrożnego kontekstu.

Nie każda średnia wywoła identyczny efekt

Eksperyment dotyczył konkretnej interwencji energetycznej i lokalnych gospodarstw. Nie wynika z niego, że każde pokazanie średniej automatycznie powoduje bumerang. Znaczenie mają widoczność zachowania, identyfikacja z grupą, wiarygodność danych i to, czy odbiorca ma możliwość łatwej zmiany. Badanie daje jednak mocny terenowy dowód na mechanizm, który łatwo przeoczyć przy projektowaniu komunikacji społecznej.

Nie każda grupa odniesienia jest psychologicznie równoważna

Informacja o średniej działa najsilniej wtedy, gdy odbiorca uważa porównywaną grupę za relevantną dla siebie. Średnie zużycie energii na drugim końcu kraju może być mniej przekonujące niż wynik podobnych gospodarstw z tej samej okolicy. W badaniach norm społecznych referent — sąsiedzi, przyjaciele, współpracownicy czy ogólna populacja — jest więc częścią mechanizmu. To także ogranicza prostą generalizację efektu bumerangowego: liczba sama w sobie nie jest normą. Staje się normatywnym sygnałem dopiero wtedy, gdy informuje o zachowaniu grupy, z którą odbiorca się porównuje lub której standard uważa za znaczący.

#efekt bumerangowy#energia#interwencje#normy społeczne#wpływ społeczny
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki