Jeden silny napływ z Morza Północnego może dotlenić głębokie baseny Bałtyku
Głębokie wody Bałtyku nie są odnawiane równomiernie. Czasem przez lata napływy z Morza Północnego są zbyt słabe, by przebić się do centralnych basenów. Od czasu do czasu odpowiednia kombinacja poziomu morza i silnych wiatrów wtłacza jednak przez Cieśniny Duńskie dużą objętość ciężkiej, słonej i natlenionej wody. Taki Major Baltic Inflow może przesuwać się po dnie przez kolejne baseny i czasowo usuwać siarkowodór oraz zwiększać stężenie tlenu. W grudniu 2014 r. do Bałtyku napłynęło około 198 km³ szczególnie słonej wody — jeden z największych takich epizodów od początku pomiarów.
Dlaczego zwykły napływ nie wystarcza
Woda z Morza Północnego wpływa do Bałtyku dość często, ale większość epizodów jest zbyt mała lub zbyt mało słona, by odnowić głęboką wodę centralnych basenów. Podczas drogi przez Cieśniny Duńskie, Basen Arkoński, Basen Bornholmski i Kanał Słupski nowa woda miesza się z wodą bałtycką i traci część swojego kontrastu gęstości. Tylko odpowiednio duża masa słonej wody pozostaje dostatecznie ciężka, by wędrować przy dnie dalej na wschód.
Pogoda otwiera bramę
Silny napływ nie zachodzi według kalendarza. Zwykle potrzebny jest układ atmosferyczny, który najpierw obniży poziom Bałtyku przez odpływ wód, a następnie przez długotrwałe wiatry zachodnie wepchnie dużą objętość wody z Morza Północnego. Liczy się nie tylko objętość, lecz także zasolenie i temperatura, ponieważ decydują o gęstości. To dlatego Major Baltic Inflows są epizodyczne i trudne do zastąpienia zwykłym mieszaniem powierzchniowym.
Grudzień 2014 był wyjątkowy
IOW ocenił napływ z grudnia 2014 roku jako trzeci największy od początku systematycznych obserwacji sięgających 1880 roku. Do Bałtyku wpłynęło wtedy około 358 km³ wody, z czego około 198 km³ stanowiła bardzo słona masa niosąca około 4 gigaton soli. Nowa woda przyniosła również znaczny ładunek tlenu i w kolejnych miesiącach przesuwała się do głębszych części basenu.
Tlen dociera, ale nie rozwiązuje problemu na zawsze
Gdy natleniona woda zastępuje stagnującą masę denną, może utlenić siarkowodór i na pewien czas umożliwić funkcjonowanie organizmów tlenowych. Jednak rozkład materii organicznej nie ustaje. Jeśli dopływ tlenu ponownie zostanie odcięty, zapas zaczyna być zużywany. Po dużym napływie warunki mogą więc poprawić się spektakularnie, a następnie w ciągu miesięcy lub lat znowu się pogorszyć.
Naturalny reset nie zastępuje ograniczenia eutrofizacji
Major Baltic Inflow jest naturalnym mechanizmem wentylacji głębi, ale nie można na nim oprzeć ochrony morza. Nie da się zaplanować pogody, która regularnie wtłoczy odpowiednią ilość słonej wody. Co więcej, nawet dobrze natleniona głębia szybko straci tlen, jeśli będzie otrzymywać dużo opadającej materii organicznej. Długofalowo znaczenie ma więc zarówno naturalna wentylacja, jak i ograniczenie dopływu biogenów podtrzymujących nadmierną produkcję biologiczną.
Nowa woda przepycha starą jak klin
Silnie słona woda z Morza Północnego ma większą gęstość niż woda zalegająca wyżej w Bałtyku. Dlatego po przekroczeniu progów cieśninowych nie miesza się od razu równomiernie z całym morzem, lecz przemieszcza się przy dnie jako cięższa masa. W kolejnych basenach może wsunąć się pod starszą wodę i wypchnąć ją ku górze lub dalej na wschód. To oznacza, że napływ zmienia nie tylko ilość tlenu, ale również układ zasolenia i cyrkulację głębokich warstw. Skutek jednego epizodu może być więc obserwowany etapami w wielu częściach morza.
Dotlenienie może mieć paradoksalny skutek chemiczny
Wprowadzenie tlenu do warstwy zawierającej siarkowodór prowadzi do jego utlenienia, co jest korzystne dla większości zwierząt. Jednocześnie dopływ nowej słonej wody może wypchnąć starą, niedotlenioną wodę do innego basenu. Poprawa nie zawsze zachodzi więc wszędzie jednocześnie. Monitoring po dużych napływach śledzi temperaturę, zasolenie, tlen i związki siarki w kolejnych głębiach, aby zobaczyć, jak „fala odnowy” przemieszcza się przez system. To pokazuje, że wentylacja Bałtyku jest procesem przestrzennym, a nie jednorazowym napełnieniem całego morza świeżą wodą.
Dlaczego wielkie napływy stały się rzadsze i trudne do przewidzenia
Warunki potrzebne do dużego napływu są dość szczególne. Bałtyk musi mieć odpowiednio niski poziom względem Morza Północnego, a następnie przez dostatecznie długi czas muszą wiać wiatry pchające wodę przez Cieśniny Duńskie. Krótkie sztormy mogą przemieścić dużo wody przy powierzchni, ale niekoniecznie stworzą ciężką, dostatecznie słoną masę zdolną dotrzeć do centralnych głębi. Dlatego badacze rozróżniają zwykłe wymiany wód od Major Baltic Inflows. Z punktu widzenia ekosystemu liczy się nie sam fakt, że „woda wpłynęła z zachodu”, lecz jej zasolenie, objętość i zawartość tlenu. Nawet dwa epizody o podobnej objętości mogą mieć inny wpływ, jeśli różnią się gęstością. Ta zależność sprawia, że prognozowanie przyszłego natlenienia głębin wymaga zarówno modeli atmosferycznych, jak i dokładnych obserwacji oceanograficznych w cieśninach oraz kolejnych basenach.