PsychologiaPercepcja

Jedno zdjęcie sukienki naprawdę mogło wyglądać na dwa różne zestawy kolorów

Fotografia znana jako #TheDress była wyjątkowo niejednoznaczna pod względem oświetlenia. Jedni obserwatorzy opisywali sukienkę jako biało-złotą, inni jako niebiesko-czarną, a część podawała jeszcze inne kombinacje. Badania z 2015 roku wykazały, że różnice nie były tylko internetowym żartem ani kwestią nazewnictwa: ludzie rzeczywiście dopasowywali inne barwy do tego samego obrazu. Najważniejsza hipoteza wiąże zjawisko ze stałością barwy. Jeśli mózg uzna, że obiekt jest w chłodnym, niebieskawym cieniu, skoryguje obraz inaczej niż wtedy, gdy założy ciepłe, żółtawe oświetlenie.

Dlaczego zwykłe zdjęcie podzieliło ludzi

W lutym 2015 roku zdjęcie sukienki stało się globalnym fenomenem, bo użytkownicy byli zaskakująco zgodni co do własnego wrażenia, a jednocześnie radykalnie różnili się między sobą. Badania wykonane krótko później potwierdziły, że nie chodzi wyłącznie o presję odpowiedzi 'biało-złota czy niebiesko-czarna'. Gdy uczestnicy mogli swobodniej dobierać kolory na skalibrowanym ekranie, powstawały różne klastry odpowiedzi. Niektórzy obserwatorzy potrafili też z czasem zmienić interpretację.

Zdjęcie nie mówi jednoznacznie, jakie było światło

Kolor pikseli na fotografii jest mieszaniną informacji o właściwościach materiału, oświetleniu, ekspozycji aparatu i późniejszym przetwarzaniu obrazu. Zwykle kontekst pozwala mózgowi oszacować rodzaj światła. W zdjęciu sukienki wskazówki były nietypowo niejednoznaczne: część obrazu można interpretować jako obiekt w cieniu, część jako silnie prześwietloną scenę. To stawia system stałości barwy przed problemem bez jednego oczywistego rozwiązania.

Mózg może 'odjąć' różne oświetlenie

Jeśli obserwator zakłada chłodne, niebieskawe oświetlenie, część niebieskiego sygnału jest traktowana jako cecha światła, a nie materiału; sukienka może wtedy wyglądać jaśniej i bardziej biało. Jeśli ktoś przyjmie cieplejsze oświetlenie, ta sama informacja prowadzi do innego wyglądu powierzchni. Badania wskazały też interesującą asymetrię: niebieskawe odchylenia częściej bywają przypisywane oświetleniu niż równie duże przesunięcia w innych kierunkach barwnych, co może mieć związek z naturalnym niebieskawym światłem nieba i cienia.

Nie ma jednej prostej cechy ludzi 'widzących biel'

W pierwszych badaniach znajdowano związki z wiekiem, płcią czy założeniami dotyczącymi oświetlenia, ale nie należy z tego robić prostych typów percepcyjnych. Efekt zależy od samego obrazu, warunków prezentacji, adaptacji i interpretacji sceny. Najmocniejszy wniosek jest bardziej ogólny: nawet ludzie o prawidłowym widzeniu barw mogą uzyskać różne stabilne percepty z dokładnie tego samego sygnału, gdy dane nie pozwalają jednoznacznie rozdzielić koloru powierzchni od światła.

Dlaczego to ważniejsze niż mem

Sukienka stała się wyjątkowo sugestywną demonstracją problemu odwrotnego w percepcji: mózg zna skutek — obraz na siatkówce — i musi odtworzyć jego przyczyny. Zwykle robi to tak skutecznie, że nie zauważamy samego wnioskowania. #TheDress stworzyła rzadką sytuację, w której dwie sensowne hipotezy o oświetleniu prowadziły do dramatycznie różnych świadomych doświadczeń.

Dlaczego ekran i warunki oglądania też mają znaczenie

Internetowy fenomen był dodatkowo komplikowany przez monitory, telefony, automatyczne ustawienia jasności i otoczenie, w którym oglądano fotografię. Nie oznacza to jednak, że różnice między ludźmi były wyłącznie artefaktem ekranów: badania laboratoryjne wykorzystywały kontrolowane wyświetlacze i nadal obserwowały rozbieżne dopasowania. Warto rozdzielić dwa poziomy. Sprzęt może przesuwać fizyczny sygnał i wzmacniać lub osłabiać dwuznaczność, natomiast sam mechanizm różnicy perceptualnej wynika z interpretacji oświetlenia i stałości barwy. To także wyjaśnia, dlaczego spory internetowe były tak jałowe: dwie osoby mogły nie tylko patrzeć na nieco inne ekrany, ale faktycznie doświadczać innej rekonstrukcji tej samej sceny.

#kolor#oświetlenie#percepcja#stałość barwy#The Dress
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki