Jezioro Kawah Ijen jest naturalną hiperkwaśną solanką
Turkusowe jezioro w kraterze Kawah Ijen wygląda spokojnie, ale jego woda należy do najbardziej kwaśnych naturalnych wód powierzchniowych na Ziemi. Pomiary wykonywane w jeziorze dawały pH znacznie poniżej 1, a woda zawiera ogromne ilości rozpuszczonych składników. Nie jest to po prostu deszczówka zebrana w kraterze: jezioro działa jak wielki kondensator dla gazów i płynów systemu magmatyczno-hydrotermalnego. Kwasy powstające z gazów wulkanicznych atakują skały i dodatkowo wzbogacają wodę w rozpuszczone pierwiastki.

Krater jako chemiczny reaktor
Jezioro Kawah Ijen zajmuje zagłębienie w aktywnym wulkanie. Woda pochodzi między innymi z opadów, ale jej późniejsza historia jest daleka od historii zwykłego górskiego jeziora. Do systemu docierają gorące gazy i płyny pochodzenia magmatycznego, zawierające między innymi związki siarki i chloru. Rozpuszczając się w wodzie, tworzą bardzo kwaśne środowisko. Smithsonian przytacza badania opisujące Ijen jako ogromny zbiornik naturalnej hiperkwaśnej solanki, z bardzo dużym ładunkiem rozpuszczonych składników.
Co oznacza pH poniżej jedności
Skala pH jest logarytmiczna, więc spadek o jedną jednostkę nie oznacza „trochę większej” kwasowości. W pomiarach z 1998 roku po intensywnych opadach pH powierzchniowej wody jeziora wynosiło około 0,45–0,48. Deszcz rozcieńczył wtedy zbiornik, a mimo to pozostawał on skrajnie kwaśny. Takie wartości pokazują, że nie jest to efekt pojedynczego kwaśnego źródła, lecz trwałego dopływu substancji z systemu wulkanicznego i ich koncentracji w zamkniętym zbiorniku.
Kwaśna woda rozpuszcza własne otoczenie
Gdy kwaśne płyny stykają się ze skałami, zachodzą reakcje, które przenoszą do roztworu kolejne pierwiastki. W efekcie jezioro zawiera nie tylko kwasy pochodzące z gazów, ale także produkty intensywnego ługowania skał. To przykład sprzężenia zwrotnego między geologią a chemią wody: wulkan dostarcza kwasotwórczych gazów, a kwaśna woda przetwarza skały krateru. Dlatego skład jeziora jest tak niezwykły i może zmieniać się wraz z dopływem gazów, opadami i cyrkulacją hydrotermalną.
Jezioro nie jest systemem całkowicie zamkniętym
Część wody z Kawah Ijen przedostaje się przez zachodnią flankę i zasila kwaśny odpływ Banyu Pahit. To ważne, ponieważ pokazuje, że chemia krateru może oddziaływać na środowisko poza jego krawędzią. Smithsonian opisuje dalszy przepływ tych wód ku niżej położonym obszarom. Jezioro należy więc traktować nie jako izolowaną „misę z kwasem”, lecz jako element większego systemu hydrologicznego, w którym produkty aktywności wulkanicznej mogą być transportowane na wiele kilometrów.
Turkusowy kolor może usypiać czujność
Wygląd jeziora jest jednym z powodów, dla których Ijen tak silnie działa na wyobraźnię. Kolor sugeruje krajobraz niemal tropikalny, podczas gdy jego chemia jest ekstremalna. To dobry przykład szerszej zasady: barwa wody nie mówi sama w sobie, czy środowisko jest łagodne. W obszarach wulkanicznych o właściwościach zbiornika decydują procesy zachodzące daleko pod powierzchnią — przepływ ciepła, gazów i płynów oraz reakcje z otaczającą skałą.
Opady potrafią zmieniać pomiar, ale nie usuwają mechanizmu
Jezioro reaguje na pogodę. Intensywny deszcz dostarcza relatywnie czystej wody i czasowo rozcieńcza roztwór, dlatego pH, temperatura i stężenia składników mogą się zmieniać. Właśnie dlatego pojedynczej wartości pH nie należy traktować jako wiecznej cechy jeziora. Pomiar z grudnia 1998 roku wykonano krótko po silnych opadach, a mimo rozcieńczenia woda nadal miała pH poniżej 0,5. To pokazuje skalę stałego dopływu i nagromadzenia kwasowych składników.
Dlaczego „kwas w jeziorze” to nie pełne wyjaśnienie
W chemii Ijen ważne są równocześnie gazy magmatyczne, cyrkulacja hydrotermalna, reakcje ze skałami, opady, parowanie i odpływ. Każdy z tych procesów zmienia skład wody. Dlatego nie ma jednego prostego „kwasu Ijen”, który został wlany do krateru. Jezioro jest dynamicznym reaktorem, w którym wiele substancji nieustannie trafia do roztworu, ucieka w gazach, osadza się lub zostaje wyniesionych z odpływem. Ten bilans tłumaczy zarówno ekstremalną kwasowość, jak i zmienność składu.