Biologia i przyrodaSymbioza i niezwykłe współprace między gatunkami

Kałamarnica każdego ranka wyrzuca większość świecących bakterii i wieczorem odbudowuje ich populację

Hawajska kałamarnica Euprymna scolopes nosi w narządzie świetlnym bakterie Vibrio fischeri, których bioluminescencja pomaga maskować sylwetkę zwierzęcia podczas nocnego żerowania. Symbioza nie jest jednak stabilnym zbiornikiem tych samych komórek. O świcie kałamarnica w krótkim czasie usuwa do wody około 90–95% bakteryjnej populacji narządu. Pozostała część namnaża się przez dzień, by przed nocą ponownie osiągnąć wysoką liczebność. Co więcej, bakterie nie tylko dostarczają światła: ich obecność uruchamia trwałe zmiany rozwojowe w samym narządzie gospodarza. Partner mikrobiologiczny jest więc jednocześnie lampą, sygnałem rozwojowym i populacją codziennie częściowo „resetowaną”.

Przekrój narządu świetlnego kałamarnicy hawajskiej Euprymna scolopes, zasiedlanego przez symbiotyczne bakterie Aliivibrio fischeri.
Przekrój narządu świetlnego kałamarnicy hawajskiej Euprymna scolopes, zasiedlanego przez symbiotyczne bakterie Aliivibrio fischeri.Ian Alexander, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

Światło produkowane przez bakterie

Euprymna scolopes jest niewielkim głowonogiem z płytkich wód Hawajów. Nocą opuszcza piasek i żeruje, a narząd na spodzie ciała emituje światło wytwarzane przez symbiotyczne Vibrio fischeri. Taki blask może służyć przeciwświetleniu: od dołu zwierzę nie jest wtedy łatwo widoczne jako ciemna sylwetka na tle jaśniejszej powierzchni morza. Kałamarnica reguluje ilość wydostającego się światła, ale samą bioluminescencję produkują bakterie. To klasyczny przykład outsourcingu funkcji: zwierzę buduje i kontroluje narząd, którego kluczową „żarówką” jest inny organizm.

O świcie następuje ogromny wyrzut symbiontów

Najbardziej kontrintuicyjna część cyklu zaczyna się po wschodzie słońca. Około 90–95% bakterii zamieszkujących kryptę narządu świetlnego zostaje w ciągu mniej więcej godziny wyrzucone do otaczającej wody. Nie jest to przypadkowa utrata podczas choroby, lecz regularny rytm powtarzający się każdego dnia. Gdy kałamarnica chowa się w piasku i światło przestaje być potrzebne, populacja symbiontów gwałtownie maleje. Następnie niewielka pozostałość bakterii rośnie przez dzień i ponownie zasiedla przestrzeń narządu przed nocną aktywnością gospodarza.

Po co codziennie niszczyć własną „lampę”?

Dokładne korzyści energetyczne tego rytmu nie dają się sprowadzić do jednego prostego wyjaśnienia, ale wiadomo, że pomaga on utrzymywać dynamiczną populację symbiontów i silnie wpływa na ich obecność w środowisku. Wyrzucone bakterie są żywe i mogą zwiększać lokalną dostępność V. fischeri w siedlisku kałamarnic. Młode Euprymna nie dziedziczą symbiontów bezpośrednio w komórce jajowej: po wykluciu pobierają odpowiednie bakterie ze środowiska. Dorosłe zwierzęta mogą więc pośrednio wzbogacać wodę i osad w mikroorganizmy, które skolonizują kolejne pokolenie gospodarzy.

Bakteria przebudowuje narząd zwierzęcia

Jeszcze bardziej niezwykłe jest to, że zasiedlenie przez V. fischeri działa jak sygnał rozwojowy. Młoda kałamarnica posiada struktury pomagające wychwytywać bakterie z wody. Po udanej kolonizacji symbionty uruchamiają serię zmian w tkankach gospodarza, w tym programowaną śmierć części komórek i zanikanie powierzchownych struktur potrzebnych głównie na początku symbiozy. Zmieniają się również przewody i nabłonek krypt. Innymi słowy bakteria nie tylko wchodzi do gotowego „akwarium” w ciele zwierzęcia. Jej obecność pomaga doprowadzić narząd do dojrzałego stanu.

Model pokazujący, czym może być mikrobiom

Układ Euprymna–Vibrio stał się ważnym modelem biologii symbiozy, ponieważ można obserwować moment rozpoczęcia współpracy, selekcję odpowiedniej bakterii, rozwój tkanek i codzienny rytm populacji. Dobrze pokazuje też, dlaczego określenie „mikroby żyjące w organizmie” jest czasem zbyt słabe. Symbiont może być integralną częścią fizjologii gospodarza, wpływać na rozwój narządu i zachowanie, a zarazem zachowywać własną ekologię poza ciałem. Granica między organizmem a jego środowiskiem mikrobiologicznym okazuje się znacznie bardziej dynamiczna, niż sugeruje obraz stałego zestawu mieszkańców.

Kałamarnica musi najpierw wybrać właściwą bakterię

Środowisko morskie zawiera ogromną liczbę bakterii, lecz narząd świetlny Euprymna zostaje w normalnych warunkach zdominowany przez odpowiedni gatunek symbionta. Młode zwierzę wykorzystuje śluz, ruch rzęsek i kolejne bariery chemiczne oraz immunologiczne, aby spośród mikroorganizmów z wody wyłonić kompatybilne V. fischeri. Po wejściu do krypt bakterie namnażają się i uruchamiają program dojrzewania narządu. To dodatkowy paradoks tego układu: kałamarnica codziennie wyrzuca ogromną część pożytecznej populacji, a jednocześnie inwestuje w bardzo selektywny mechanizm pozyskania i utrzymania właściwego partnera. Symbioza jest dynamiczna, ale nie przypadkowa.

#bioluminescencja#Euprymna scolopes#mikrobiom#rytm dobowy#symbioza#Vibrio fischeri
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki