Katastrofa Torrey Canyon pomogła stworzyć międzynarodowy system odpowiedzialności za wielkie wycieki ropy
Gdy tankowiec Torrey Canyon wszedł w 1967 roku na skały u wybrzeży Wielkiej Brytanii, świat nie miał jeszcze dojrzałego systemu prawnego i technicznego dla ogromnego wycieku ropy ze statku. Akcja ratunkowa obejmowała m.in. intensywne użycie detergentów, a nawet bombardowanie wraku. Międzynarodowa Organizacja Morska wskazuje katastrofę jako katalizator zmian w zapobieganiu zanieczyszczeniom, zasadach odpowiedzialności i wypłacie odszkodowań. W krótkim czasie IMO utworzyła specjalny komitet prawny, a w następnych latach rozwinął się cały międzynarodowy system regulujący zanieczyszczenia ze statków i rekompensatę szkód.
Nowy problem w skali, do której prawo nie było gotowe
W latach 50. i 60. tankowce stawały się coraz większe, a handel ropą coraz ważniejszy. Kiedy 18 marca 1967 roku Torrey Canyon wszedł na Seven Stones Reef, uwolniona ropa dotknęła wybrzeży Wielkiej Brytanii i Francji. NOAA opisuje około 36 milionów galonów ładunku narażonego na wyciek. Nie był to pierwszy wyciek ropy ze statku, ale skala wydarzenia była bezprecedensowa i bardzo szybko obnażyła luki w przygotowaniu.
Ratownicy improwizowali
Do walki z plamą używano dużych ilości detergentów i środków dyspergujących. Gdy wraku nie udało się skutecznie usunąć, brytyjskie siły zbrojne podjęły próbę spalenia pozostałej ropy poprzez bombardowanie statku. Z dzisiejszej perspektywy część metod wydaje się ekstremalna, ale właśnie to pokazuje ówczesny stan systemu: istniał wielki problem środowiskowy, a procedury, sprzęt i wiedza operacyjna dopiero się kształtowały.
Kto właściwie ma zapłacić?
Katastrofa postawiła również trudne pytanie prawne. Kiedy ropa ze statku zanieczyszcza wybrzeża kilku państw, trzeba ustalić, kto odpowiada za szkody, jakie są granice odpowiedzialności i jak ofiary mają uzyskać odszkodowanie. IMO podaje, że Torrey Canyon był bezpośrednim katalizatorem utworzenia jej Legal Committee, który później uczestniczył w budowie międzynarodowego systemu odpowiedzialności i kompensacji szkód olejowych.
Od improwizacji do międzynarodowych reguł
IMO zwołała po wypadku nadzwyczajne spotkanie, które zapoczątkowało szereg zmian dotyczących konstrukcji i eksploatacji statków oraz reagowania na zanieczyszczenia. Organizacja łączy Torrey Canyon także z drogą prowadzącą do konwencji MARPOL, będącej później jednym z podstawowych filarów zapobiegania zanieczyszczeniom ze statków. Nie była to jedna ustawa przyjęta natychmiast po katastrofie, lecz proces tworzenia instytucji i konwencji, które wcześniej nie istniały w takiej postaci.
Dlaczego to punkt zwrotny
Najbardziej interesująca konsekwencja Torrey Canyon nie polega na tym, że od tego momentu wycieki przestały się zdarzać. Chodzi o zmianę modelu odpowiedzi. Wypadek tankowca przestał być wyłącznie problemem armatora i państwa, obok którego wydarzył się wypadek. Stał się problemem wymagającym wspólnych zasad technicznych, finansowych i prawnych, ponieważ ropa i szkody środowiskowe nie zatrzymują się na granicach.
Katastrofa zmieniła także sposób reagowania na ropę
Torrey Canyon pokazał również, że usuwanie ropy może samo powodować szkody. Użyte wtedy na ogromną skalę detergenty i środki rozpraszające nie były oceniane według współczesnych standardów toksyczności środowiskowej, a część zastosowanych metod uszkadzała organizmy wybrzeża. Późniejsze systemy reagowania zaczęły więc rozwijać nie tylko sprzęt, ale i bardziej świadome zasady wyboru metody: mechaniczne zbieranie, bariery, kontrolowane spalanie czy dyspergowanie mają różne zalety i koszty. To ważny szczegół, bo „sprzątanie” katastrofy nie jest neutralnym działaniem. W sytuacji kryzysowej trzeba porównywać szkody powodowane przez samą ropę ze skutkami ubocznymi interwencji. Torrey Canyon był jednym z wydarzeń, które wymusiły stworzenie tej wiedzy praktycznej niemal od zera. Z czasem podobne zdarzenia przestały więc być traktowane jako wyjątkowe wypadki wymagające improwizacji, a zaczęły podlegać gotowym planom reagowania, systemom odpowiedzialności finansowej i międzynarodowym procedurom współpracy.