Kawałek żelaza może na chwilę stać się magnesem
Nienamagnesowany kawałek żelaza może zostać silnie przyciągnięty przez magnes, a nawet sam zacząć przyciągać kolejny kawałek żelaza. Zewnętrzne pole zmienia układ domen magnetycznych w ferromagnetyku: domeny korzystnie ustawione względem pola rosną lub obracają swoje namagnesowanie. W efekcie przedmiot uzyskuje własny moment magnetyczny. Po usunięciu pola część materiałów niemal wraca do stanu wyjściowego, a inne zachowują pewne namagnesowanie. Dlatego łańcuszek spinaczy zwisający z magnesu nie jest tylko mechaniczną sztuczką — kolejne spinacze stają się chwilowymi magnesami.
Dlaczego żelazo jest przyciągane, choć samo nie było magnesem
Ferromagnetyk może zawierać silnie namagnesowane domeny nawet wtedy, gdy cały przedmiot nie ma wyraźnego bieguna północnego i południowego. Bez zewnętrznego pola kierunki domen są rozmieszczone tak, że ich momenty w dużej mierze się znoszą. Gdy zbliżymy magnes, sytuacja energetyczna się zmienia. Domeny ustawione zgodnie z polem są uprzywilejowane i ich udział może wzrosnąć. Cały kawałek uzyskuje wtedy wypadkowe namagnesowanie.
Przyciąganie tworzy się po właściwej stronie
Pole magnesu nie tylko nadaje żelazu moment, ale robi to w taki sposób, że bliższa strona próbki ma efektywny biegun przeciwny do pobliskiego bieguna magnesu. Dzięki temu siła jest przyciągająca. To ważne, bo wyjaśnia, dlaczego zwykły stalowy przedmiot może być przyciągany zarówno przez biegun N, jak i S. Materiał dopasowuje swój stan magnetyczny do zewnętrznego pola, zamiast mieć z góry ustaloną orientację jak trwały magnes.
Łańcuch spinaczy
Gdy do silnego magnesu przyczepimy spinacz, jego namagnesowanie może być na tyle duże, że przyciągnie drugi spinacz. Drugi również zostaje spolaryzowany magnetycznie i może oddziaływać z następnym. Pole słabnie wraz z odległością, więc łańcuch ma ograniczoną długość. Po odłączeniu od magnesu typowy miękki ferromagnetyk traci dużą część uporządkowania i łańcuszek przestaje być stabilny.
Miękkie i twarde magnetycznie materiały
To, co dzieje się po usunięciu pola, zależy od materiału. Magnetycznie miękkie ferromagnetyki łatwo się namagnesowują i łatwo rozmagnesowują. Są pożądane w rdzeniach transformatorów i elektromagnesów, gdzie pole ma się szybko zmieniać. Materiały magnetycznie twarde zachowują większe namagnesowanie szczątkowe i wymagają silniejszego pola przeciwnego do rozmagnesowania. Z nich wykonuje się magnesy trwałe.
Indukcja nie jest tym samym co indukcja elektromagnetyczna
W starszych i popularnych opisach mówi się czasem o „indukowaniu magnetyzmu” w żelazie. Nie należy mylić tego z prawem Faradaya, gdzie zmiana strumienia magnetycznego indukuje napięcie elektryczne. W przypadku namagnesowania żelaza chodzi o zmianę wewnętrznego uporządkowania magnetycznego materiału pod wpływem pola. Oba zjawiska dotyczą magnetyzmu, ale mechanizmy i wielkości fizyczne są inne.
Codzienne konsekwencje
Zjawisko odpowiada za zachowanie rdzeni elektromagnesów, przekaźników, zaczepów magnetycznych i wielu elementów maszyn. Pokazuje też, dlaczego mocny magnes może przyciągać stalową płytę, która sama wcześniej nie wykazywała wyraźnych biegunów. Ferromagnetyk nie jest pasywnym obiektem znajdującym się w polu: jego własna wewnętrzna struktura reaguje i może bardzo mocno wzmacniać lokalne oddziaływanie.
Skala zjawiska zależy również od kształtu przedmiotu. Długi pręt ustawiony wzdłuż pola może namagnesować się inaczej niż płaska płytka z tego samego materiału, ponieważ własne pole próbki przeciwdziała zewnętrznemu namagnesowaniu w sposób zależny od geometrii. To tzw. efekt rozmagnesowujący. Dlatego projekt elektromagnesu obejmuje nie tylko wybór „dobrego żelaza”, ale również kształt rdzenia, szczelinę powietrzną i zamknięcie obwodu magnetycznego. Nawet proste chwilowe namagnesowanie jest więc połączeniem właściwości materiału i geometrii całego układu.