Lava Beds to skamieniała sieć dawnych dróg, którymi płynęła lawa
W Lava Beds National Monument w Kalifornii znajduje się wyjątkowe zagęszczenie tuneli lawowych powstałych podczas kolejnych erupcji Medicine Lake Volcano. Nie są to szczeliny wypłukane później przez wodę. Podczas przepływu płynnej lawy jej powierzchnia i boki zastygały, tworząc izolującą rurę, podczas gdy gorąca lawa nadal przemieszczała się środkiem. Gdy erupcja słabła i kanał się opróżniał, zostawała jaskinia. Rozgałęzienia, poziomy i zawalone fragmenty są więc zachowanym planem instalacji transportowej samej erupcji — można z nich odczytywać, którędy i w jakiej kolejności rozprowadzała się lawa po zboczu.
Jaskinia powstaje równocześnie z potokiem lawy
W klasycznym krasie pustka jest wycinana w istniejącej skale. Tunel lawowy działa odwrotnie: ściany i dach powstają podczas przepływu, który później opuszcza własny kanał. Płynna lawa jest dobrym izolatorem, a zastygła skorupa dodatkowo ogranicza utratę ciepła, pozwalając transportować materiał dalej od otworu erupcyjnego.
Medicine Lake Volcano produkował wiele takich przepływów
Lava Beds leży na północnym zboczu rozległego wulkanu tarczowego Medicine Lake. W ciągu setek tysięcy lat kolejne erupcje nakładały na siebie pola lawowe. National Park Service opisuje liczne dobrze zachowane tunele i inne formy, które reprezentują wiele odrębnych epizodów wulkanicznych.
Rozgałęzienia nie są przypadkowe
Tak jak rzeka może dzielić się na ramiona, strumień lawy może rozdzielać dopływ do kilku kanałów. Jeśli część z nich zostanie przykryta skorupą, powstaje sieć tuneli. Układ korytarzy wskazuje więc dawne kierunki przepływu i miejsca, w których zmieniała się ilość dostarczanej lawy.
Tunele mogą mieć kilka poziomów
Nowy potok może płynąć nad lub obok starszego kanału, a w obrębie jednego przepływu poziom lawy może wielokrotnie się zmieniać. Na ścianach pozostają „linie przypływu”, półki i inne struktury pokazujące dawną wysokość stopionego materiału. Jaskinia zachowuje więc dynamiczny zapis erupcji, której samego przepływu już nie ma.
Zawalenia tworzą wejścia i mosty
Po ostygnięciu część cienkich stropów ulega kolapsowi. W ten sposób powstają otwory, przez które dziś wchodzi się do tuneli, a pomiędzy dwoma zapadliskami może pozostać fragment dachu wyglądający jak naturalny most. Krajobraz powierzchniowy zdradza wtedy położenie pustej rury znajdującej się pod spodem.
To pseudokras, a nie klasyczny kras
Tunele lawowe często zalicza się do pseudokrasu, ponieważ tworzą formy podobne do jaskiń krasowych, lecz bez rozpuszczania skały. Rozróżnienie jest ważne: podobny efekt — podziemny korytarz — może wynikać z całkowicie innego procesu geologicznego.
Jaskinia jest zamrożonym śladem przepływu
W Lava Beds spacer po tunelu jest w pewnym sensie spacerem wewnątrz dawnego strumienia lawy. Ściana była jego brzegiem, dach zastygłą powierzchnią, a pusty środek miejscem, którym płynął stopiony materiał. To wyjątkowo bezpośredni sposób odczytywania zachowania erupcji po tysiącach lat.
Układ tuneli pozwala również badać sposób, w jaki lawa była transportowana termicznie. Otwarty potok bardzo szybko traci ciepło do atmosfery i może zastygnąć niedaleko źródła. Tunel ogranicza kontakt z powietrzem, dzięki czemu wewnętrzna lawa pozostaje płynna na znacznie większej odległości. To dlatego rury lawowe są tak efektywną naturalną instalacją transportową. Na ścianach można znaleźć zastygłe rozpryski, półki po dawnych poziomach lawy i miejsca, w których dach został częściowo nadtopiony lub oblepiony nową warstwą. Te szczegóły są odpowiednikiem śladów nurtu w korycie rzecznym. Zamiast wody czytamy jednak zachowanie cieczy o temperaturze setek stopni. Po opróżnieniu system zostaje „zamrożony” w stanie końcowym, a geolog może później odtwarzać kolejne fazy erupcji z geometrii pustki.
W miejscach, gdzie dach później się zapadł, powierzchnia przecina dawną rurę i odsłania jej przekrój. Dzięki temu jeden potok lawy można badać zarówno z góry, jak i od środka.