Mózg może reagować na bodziec wzrokowy, którego człowiek nie doświadcza jako widzianego
Blindsight opisuje zachowane zdolności reagowania na bodźce prezentowane w części pola widzenia, która po uszkodzeniu pierwotnej kory wzrokowej jest subiektywnie ślepa. W klasycznych badaniach pacjent DB twierdził, że niczego nie widzi w uszkodzonym polu, a mimo to przy wymuszonym wyborze potrafił lokalizować bodźce lub rozróżniać niektóre ich własności znacznie lepiej niż losowo. Zjawisko nie oznacza „widzenia bez oczu” ani pełnego nieświadomego wzroku. Pokazuje raczej, że część informacji wzrokowej może wpływać na zachowanie przez drogi neuronalne, które nie wystarczają do normalnego świadomego widzenia.
Pacjent mówi 'nie widzę', a odpowiedzi nie są przypadkowe
Po uszkodzeniu określonego obszaru kory potylicznej powstaje ubytek pola widzenia. W latach 70. Lawrence Weiskrantz i współpracownicy badali pacjenta DB, prosząc go o reagowanie na bodźce prezentowane właśnie w takim ślepym polu. Gdy pacjent był zmuszany do zgadywania, potrafił wskazywać położenie bodźca czy rozróżniać niektóre orientacje lepiej, niż wynikałoby z przypadku, mimo że deklarował brak świadomego widzenia.
Wzrok ma więcej niż jedną drogę
Najważniejsza droga dla normalnego widzenia prowadzi z siatkówki przez ciało kolankowate boczne wzgórza do pierwotnej kory wzrokowej V1, a następnie do dalszych obszarów kory. Istnieją jednak także inne połączenia, m.in. obejmujące wzgórek górny i obszary pozaprążkowe. Po uszkodzeniu V1 część informacji może nadal docierać do systemów sterujących orientacją, uwagą czy prostymi reakcjami wzrokowymi. Dokładny udział poszczególnych dróg zależy od pacjenta i rodzaju uszkodzenia.
Blindsight nie jest jedną jednolitą zdolnością
Późniejsze badania wykazały różne profile resztkowej funkcji. Niektórzy pacjenci potrafią lokalizować ruch, inni wykazują inne formy diskriminacji. Dyskutuje się też przypadki, w których osoba ma nieokreślone poczucie 'czegoś' bez normalnego doświadczenia wzrokowego. Dlatego prosty slogan 'pacjent nic nie widzi, ale jego mózg widzi wszystko' byłby błędny. Zachowane przetwarzanie jest ograniczone i silnie zależy od anatomii uszkodzenia oraz metody badania.
Dlaczego to ważne dla teorii świadomości
Blindsight rozdziela zdolność wykorzystania informacji od świadomego doświadczenia tej informacji. To podważa intuicję, że skoro reakcja jest poprawna, bodziec musiał zostać normalnie zobaczony. Jednocześnie zjawisko nie rozwiązuje problemu świadomości — pokazuje jedynie, że określone obwody są wystarczające do pewnych zachowań, ale niewystarczające do pełnego fenomenalnego widzenia.
Ostrożność przy popularnych interpretacjach
Nie należy używać blindsight jako dowodu na nadprzyrodzoną percepcję, 'szósty zmysł' czy możliwość widzenia całkowicie bez świadomości w zdrowym mózgu w każdej sytuacji. Klasyczne zjawisko dotyczy konkretnych pacjentów z uszkodzeniami układu wzrokowego. Jego wartość polega na neuropsychologicznej dysocjacji między raportem świadomym a zachowaną zdolnością przetwarzania części sygnałów.
Jak bada się „widzenie bez widzenia” bez polegania na samym zgadywaniu
W eksperymentach z blindsight pacjent nie jest po prostu pytany, czy „coś widzi”. Badacz stosuje wymuszony wybór: na przykład prosi o wskazanie, po której stronie pojawił się bodziec, jaki miał kierunek ruchu albo orientację, mimo że osoba deklaruje brak świadomego doświadczenia w uszkodzonym polu. Wynik porównuje się z poziomem przypadku w wielu próbach. Jeśli odpowiedzi systematycznie go przekraczają, powstaje rozdzielenie między raportowaną świadomością a informacją dostępną dla zachowania. Interpretacja wymaga jednak ostrożności. Pacjenci różnią się rozległością uszkodzeń, zachowanymi wyspami widzenia i rodzajem doznań, a samo słowo „nie widzę” może obejmować różne poziomy pewności. Dlatego współczesna dyskusja nie sprowadza się do prostego hasła „podświadomość widzi wszystko”. Blindsight pokazuje, że część obliczeń wzrokowych może wspierać trafne zachowanie bez normalnego świadomego obrazu, ale zakres tych zdolności trzeba mierzyć osobno dla każdego zadania.