PsychologiaPercepcja

Można słyszeć wysokość dźwięku, której częstotliwości podstawowej w ogóle nie ma

Dźwięki instrumentów i głosu składają się zwykle z częstotliwości podstawowej F0 oraz jej harmonicznych. Zaskakująco, jeśli fizycznie usuniemy F0, słuchacz często nadal słyszy wysokość odpowiadającą właśnie tej nieobecnej częstotliwości. To missing fundamental albo virtual pitch. Oznacza to, że wysokość dźwięku nie jest prostym odczytem najsilniejszego pojedynczego składnika widma. Układ słuchowy wykorzystuje relacje między harmonicznymi i regularność czasową, aby oszacować wspólną okresowość. Dokładny neuronalny kod wysokości wciąż jest przedmiotem badań, a współczesne modele konkurują między rolą mapy częstotliwości i precyzyjnego czasu wyładowań nerwowych.

Usuwamy nutę, a nuta zostaje

Weźmy harmoniczny dźwięk o częstotliwości podstawowej 100 Hz. Może zawierać składowe 100, 200, 300, 400 Hz i dalsze wielokrotności. Jeśli usuniemy 100 Hz, a pozostawimy wyższe harmoniczne, percept wysokości często nadal odpowiada około 100 Hz. W widmie nie istnieje więc fizyczna linia o tej częstotliwości, ale relacje między pozostałymi składnikami wskazują wspólny okres.

Dlaczego to obala prostą mapę 'jedna częstotliwość = jedna wysokość'

Ślimak rozdziela częstotliwości przestrzennie, więc łatwo wyobrazić sobie wysokość jako etykietę najbardziej pobudzonego miejsca na błonie podstawnej. Missing fundamental pokazuje, że to za mało. Kilka harmonicznych może wspólnie tworzyć jedną wysokość, której nie reprezentuje żaden obecny składnik. System musi wykorzystywać strukturę całego dźwięku.

Dwie rodziny wyjaśnień

W teoriach pitch perception ważną rolę odgrywają dwa typy informacji. Modele place opierają się na tym, które częstotliwości są rozdzielane w ślimaku i jak pasują do wzorca harmonicznego. Modele temporalne korzystają z regularności czasu wyładowań włókien nerwu słuchowego i fazowego śledzenia przebiegu. Współczesne przeglądy Andrew Oxenhama podkreślają, że oba typy danych mają mocne strony, a pełny mechanizm nadal nie jest ostatecznie rozstrzygnięty.

Po co system miałby rekonstruować F0

W naturalnym środowisku niski zakres częstotliwości może być maskowany przez hałas, tłumiony przez głośnik albo słabo przenoszony przez kanał komunikacyjny. Mimo to głos lub instrument powinien zachować tożsamość wysokości. Wspólna harmoniczna struktura jest więc bardziej stabilną wskazówką niż obecność pojedynczej składowej. Missing fundamental jest przykładem stałości percepcyjnej w słuchu.

Praktyczne echo zjawiska

Małe głośniki nie muszą idealnie odtwarzać bardzo niskiej częstotliwości, by słuchacz odczuwał odpowiadającą jej wysokość, jeśli wyższe harmoniczne zachowują odpowiednie relacje. Nie znaczy to, że urządzenie fizycznie produkuje brakujący bas ani że można dowolnie oszukać słuch. Barwa, głośność i wrażenie pełni dźwięku nadal zależą od widma. Zjawisko dotyczy przede wszystkim perceptu wysokości.

Dlaczego brakująca podstawa nie jest „dźwiękiem wymyślonym z niczego”

Jeśli częstotliwości harmoniczne wynoszą wielokrotności pewnej wartości, ich wspólna okresowość niesie informację o tej wartości nawet wtedy, gdy sama składowa podstawowa została usunięta. Układ słuchowy może więc odzyskać wysokość z relacji między obecnymi składnikami. To różni missing fundamental od halucynacji: w bodźcu rzeczywiście istnieje uporządkowana struktura czasowo-częstotliwościowa wskazująca określoną wysokość. Spór naukowy dotyczył i nadal dotyczy tego, które reprezentacje są najważniejsze — położenie energii na błonie podstawnej, synchronizacja czasowa wyładowań nerwowych czy późniejsza analiza wzorca harmonicznego. W różnych zakresach częstotliwości mogą działać odmienne kombinacje mechanizmów. Efekt jest ważny właśnie dlatego, że wyklucza najprostszy model, w którym wysokość tonu jest tylko etykietą przypisaną do miejsca maksymalnego pobudzenia dla jednej obecnej częstotliwości.

Instrumenty muzyczne stale dostarczają złożonych widm

Wiele naturalnych dźwięków nie jest pojedynczą sinusoidą, lecz mieszaniną częstotliwości. Wysokość, którą przypisujemy nucie, musi więc być wydobywana ze struktury całego widma i jego zmian w czasie. Missing fundamental jest skrajnym przypadkiem ujawniającym tę normalną zdolność: nawet po usunięciu najprostszej wskazówki układ słuchowy nadal może znaleźć wspólną regularność harmonicznych.

#harmoniczne#missing fundamental#psychoakustyka#słuch#wysokość dźwięku
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki