Biologia i przyrodaSymbioza i niezwykłe współprace między gatunkami

Mrówki grzybiarki prowadzą uprawę chronioną antybiotykami produkowanymi przez bakterie na ich ciele

Mrówki z rodzaju Acromyrmex nie jedzą po prostu przyniesionych liści. Używają ich do hodowli grzyba Leucoagaricus gongylophorus, który stanowi pokarm dla larw. Uprawie zagraża wyspecjalizowany pasożytniczy grzyb Escovopsis. Część mrówek utrzymuje więc na powierzchni ciała bakterie Pseudonocardia, karmione wydzielinami gospodarza i produkujące związki przeciwgrzybicze używane w obronie ogrodu. Układ przypomina rolnictwo z biologiczną ochroną roślin — a pasożyt potrafi odpowiadać własną chemią, która uszkadza bakterie ochronne i wpływa na zachowanie robotnic. To nie para symbiontów, lecz wielogatunkowy system z uprawą, ochroną i chemicznym „wyścigiem zbrojeń”.

Mikrofotografie SEM bakterii Pseudonocardia związanych z mrówkami grzybiarkami Acromyrmex echinatior — symbiontów wytwarzających związki przeciw drobnoustrojom konkurującym z uprawianym grzybem.
Mikrofotografie SEM bakterii Pseudonocardia związanych z mrówkami grzybiarkami Acromyrmex echinatior — symbiontów wytwarzających związki przeciw drobnoustrojom konkurującym z uprawianym grzybem.Bonnie Whatmough; Neil A. Holmes; Barrie Wilkinson; Matthew I. Hutchings; Jonathan Parra; Katherine R. Dunca, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons · CC BY 4.0

Liście nie są dla mrówek głównym daniem

Widok kolumny mrówek niosących wycięte fragmenty liści łatwo prowadzi do błędnego obrazu: jakoby owady zbierały rośliny do bezpośredniego jedzenia. U wyspecjalizowanych grzybiarek materiał roślinny trafia do ogrodu grzybowego. Mrówki rozdrabniają go i wykorzystują jako podłoże dla mutualistycznego grzyba Leucoagaricus gongylophorus. Grzyb przekształca surowiec i tworzy struktury odżywcze; u Acromyrmex jest szczególnie ważny jako pokarm larw. Kolonia zależy więc od utrzymania zdrowej „monokultury”, a zbieranie liści jest pracą rolniczą bardziej niż zwykłym zbieractwem.

Każda uprawa przyciąga choroby

Ogród nie jest sterylny. Wyspecjalizowane grzyby Escovopsis pasożytują na uprawianym mutualiście i przy ciężkiej infekcji mogą doprowadzić do utraty ogrodu, a w konsekwencji zagrozić całej kolonii. Mrówki stosują wiele zachowań higienicznych: pielęgnują uprawę, usuwają skażony materiał i ograniczają rozprzestrzenianie zarodników. To jednak tylko jedna warstwa ochrony. Na oskórku części grzybiarek rosną filamentowate bakterie z grupy promieniowców, często Pseudonocardia. Gospodarz nie traktuje ich jak przypadkowego brudu na pancerzu — utrzymuje je w wyspecjalizowanym związku.

Bakterie produkują broń chemiczną

Badania kultur i eksperymenty infekcyjne wykazały, że Pseudonocardia związane z mrówkami mogą wytwarzać związki ograniczające Escovopsis. U Acromyrmex bakterie bywają utrzymywane w określonych obszarach oskórka i odżywiane wydzielinami gruczołów. Mrówka inwestuje więc zasoby w mikroorganizm, który dostarcza chemicznej ochrony jej uprawie. Szczegóły nie są identyczne u wszystkich grzybiarek i nie każdą obronę można przypisać jednemu szczepowi Pseudonocardia, ale dla badanego układu Acromyrmex mechanizm antybiotykowej ochrony jest dobrze udokumentowany.

Pasożyt też prowadzi chemię wojenną

Historia staje się jeszcze ciekawsza, ponieważ Escovopsis nie jest biernym celem. W eksperymentach pasożyt zwiększał produkcję metabolitów działających przeciw bakteryjnym obrońcom. Jeden z badanych związków ograniczał Pseudonocardia, a inny dodatkowo zaburzał zachowania robotnic i przy odpowiedniej ekspozycji był dla nich toksyczny. Mamy więc układ, w którym mrówka chroni uprawę bakterią produkującą antybiotyk, a pasożyt uprawy odpowiada substancjami uderzającymi w bakterię i gospodarza. To ekologiczny konflikt prowadzony częściowo za pomocą metabolitów wtórnych.

Rolnictwo to ekosystem, nie duet

Najlepiej myśleć o tym systemie nie jako o „mrówce i jej grzybie”, lecz jako o małym ekosystemie zarządzanym przez kolonię. Są w nim roślinnne substraty, grzyb uprawny, bakterie ochronne, wyspecjalizowany patogen i zachowania higieniczne mrówek. Stabilność zależy od relacji między wszystkimi tymi elementami. To bardzo podobny problem do ludzkiego rolnictwa: wysokowydajna uprawa jest zasobem, który warto chronić, ale wyspecjalizowani wrogowie mogą ewoluować przeciw stosowanym zabezpieczeniom. Antybiotykowa obrona mrówek jest więc częścią naturalnego, długotrwałego systemu współpracy i konfliktu.

Naturalne antybiotyki nie są prostym odpowiednikiem ludzkiego oprysku

Łatwo opowiedzieć tę historię zbyt prosto, jakby każda mrówka nosiła jeden „antybiotyk na Escovopsis”. W rzeczywistości skład bakterii, produkowane metabolity i wrażliwość patogenów różnią się między koloniami i liniami ewolucyjnymi, a grzybiarki korzystają równocześnie z wielu barier obronnych. Pseudonocardia jest ważnym elementem dobrze udokumentowanych układów Acromyrmex, ale nie wyjaśnia całej higieny wszystkich mrówek uprawiających grzyby. Właśnie ta złożoność czyni system interesującym: naturalna ochrona biologiczna nie jest statycznym wynalazkiem. Jest siecią zmiennych partnerów, w której patogeny ewoluują odporność, a gospodarze i symbionty odpowiadają innymi środkami chemicznymi i zachowaniem.

#antybiotyki#Escovopsis#mrówki grzybiarki#Pseudonocardia#rolnictwo#symbioza
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki