AstronomiaŚwiaty Układu Słonecznego

Na Marsie zachód Słońca może być niebieski

Mars jest nazywany Czerwoną Planetą, ale tuż wokół zachodzącego lub wschodzącego Słońca jego niebo może przybierać niebieskawy odcień. Odpowiada za to drobny pył zawieszony w atmosferze. Jego cząstki mają takie rozmiary i własności optyczne, że światło niebieskie jest silniej kierowane w pobliże linii patrzenia ku Słońcu, podczas gdy czerwienie i żółcie rozpraszają się szerzej po niebie. To prawie odwrotność ziemskiego doświadczenia, gdzie zachód jest zwykle czerwony. Zdjęcia takich zachodów wykonały marsjańskie łaziki, a kolor ma znaczenie naukowe: sposób rozpraszania światła pomaga badać ilość, rozmiar i wysokość pyłu oraz lodu w atmosferze.

Zachód Słońca na Marsie sfotografowany przez łazik Curiosity w kraterze Gale.
Zachód Słońca na Marsie sfotografowany przez łazik Curiosity w kraterze Gale.NASA/JPL-Caltech/MSSS / Wikimedia Commons / Public domain (NASA) · Public domain (NASA)

Czerwona planeta, niebieskie okolice Słońca

W dzień marsjańskie niebo ma zwykle żółtawo-brązowy lub rdzawy charakter związany z ogromną ilością drobnego pyłu. Gdy Słońce znajduje się nisko nad horyzontem, światło przechodzi jednak przez dłuższą drogę w atmosferze i efekty rozpraszania stają się szczególnie widoczne. NASA opisuje typowe zachody na Marsie jako wyróżniające się niebieską barwą w pobliżu tarczy Słońca. Łaziki Pathfinder, Spirit, Opportunity, Curiosity i Perseverance dostarczały kolejnych obrazów tego zjawiska.

Dlaczego Ziemia robi prawie odwrotnie

Na Ziemi cząsteczki powietrza rozpraszają krótsze, niebieskie fale znacznie skuteczniej niż czerwone. W południe daje to niebieskie niebo, a podczas zachodu długa droga przez atmosferę usuwa z bezpośredniego promienia dużo niebieskiego światła, pozostawiając czerwienie. Mars ma bardzo cienką atmosferę, ale jest ona pełna mineralnego pyłu o rozmiarach porównywalnych z długościami fal światła widzialnego. Dla tych cząstek prosty obraz rozpraszania Rayleigha przestaje wystarczać.

Pył kieruje błękit ku Słońcu

Marsjański pył preferencyjnie rozprasza niebieskie światło w małych kątach, czyli mniej więcej do przodu, w kierunku zbliżonym do pierwotnego biegu promieni słonecznych. Dlatego właśnie w pobliżu tarczy Słońca obserwator widzi niebieską poświatę. Czerwone i żółte składniki są rozpraszane szerzej, nadając pozostałej części nieba cieplejszy odcień. Dokładny wygląd zależy od ilości pyłu, jego własności oraz obecności chmur lodowych.

Kolor to także instrument pomiarowy

Fotografowanie zmierzchu nie służy wyłącznie wykonywaniu efektownych zdjęć. Naukowcy analizują, jak długo po zachodzie utrzymuje się poświata i jak jej barwa zmienia się z kątem. Pozwala to wnioskować, jak wysoko sięga pył i czy w atmosferze znajdują się cienkie chmury z lodu. NASA zwraca uwagę, że marsjański zmierzch może trwać długo, ponieważ wysokie warstwy pyłu rozpraszają światło na nocną stronę planety.

Nie każdy zachód wygląda identycznie

„Niebieski zachód” nie oznacza całego nieba pomalowanego na intensywny błękit. Najbardziej niebieski jest zwykle obszar w pobliżu Słońca, a jego nasycenie zmienia się wraz z pogodą pyłową. Przykładowo Perseverance sfotografował także zachód o bardziej stonowanych barwach, gdy w atmosferze było mniej pyłu. To właśnie zmienność jest cenna: kolor zachodu staje się informacją o aktualnym stanie marsjańskiej atmosfery.

Niebieski nie oznacza, że całe marsjańskie niebo przy zachodzie przypomina ziemskie

Marsjański efekt kolorystyczny jest silnie związany z własnościami pyłu zawieszonego w atmosferze. W dzień niebo może mieć odcienie żółtawe, pomarańczowe lub czerwonawe, natomiast w pobliżu zachodzącego Słońca pojawia się niebieskawy blask. NASA zwraca uwagę, że drobny pył marsjański szczególnie skutecznie rozprasza i kieruje ku obserwatorowi pewne długości fal w pobliżu kierunku Słońca. Intensywność barw zależy od ilości i rozmiaru pyłu, dlatego zdjęcia wykonane w różnych porach roku, miejscach i warunkach pogodowych nie muszą wyglądać identycznie. Kamery łazików są przy tym kalibrowane, a publikowane obrazy mogą być przetwarzane w różny sposób w zależności od celu naukowego. Najważniejsza część ciekawostki pozostaje jednak stabilna: na Marsie rozpraszanie przez pył tworzy układ kolorów odmienny od typowego ziemskiego zachodu, gdzie drobne cząsteczki powietrza silniej rozpraszają błękit z dala od tarczy Słońca.

Łaziki mogą obserwować ten efekt z powierzchni, dzięki czemu kolor jest czymś więcej niż artystycznym wrażeniem

Mars Pathfinder, Spirit, Opportunity, Curiosity i Perseverance wykonywały obrazy Słońca nisko nad horyzontem. Takie obserwacje pozwalają porównywać modele rozpraszania światła z rzeczywistą atmosferą i śledzić zmiany ilości pyłu. Podczas globalnych lub regionalnych burz pyłowych grubość optyczna atmosfery rośnie i wygląd nieba może się znacząco zmieniać. Kolor zachodu jest więc powiązany z tym samym materiałem, który wpływa na temperaturę atmosfery, pracę paneli słonecznych i widoczność dla instrumentów. Marsjański zachód jest atrakcyjnym obrazem dla użytkownika, ale jego wartość poznawcza rośnie, gdy pokażemy, że fotografia nie jest tylko „ładnym odwrotnym zachodem”. Jest wynikiem mikro fizyki rozpraszania przez konkretną populację ziaren i jednocześnie pośrednim pomiarem stanu atmosfery.

Kolor nieba pozwala porównywać dwa różne reżimy rozpraszania

Na Ziemi dominujące w czystym powietrzu rozpraszanie Rayleigha przez cząsteczki jest szczególnie silne dla krótkich fal, dlatego niebo z dala od Słońca jest niebieskie, a światło docierające bezpośrednio przez długą drogę przy zachodzie zostaje pozbawione części błękitu. Mars ma bardzo rzadką atmosferę, ale dużo pyłu o rozmiarach porównywalnych z długościami fal widzialnych, więc reguły są inne. Porównanie obu planet pokazuje, że kolor nieba nie jest prostą funkcją składu gazów: ogromne znaczenie mają rozmiar, kształt i ilość zawieszonych cząstek.

#atmosfera#łaziki marsjańskie#Mars#pył#rozpraszanie światła#zachód Słońca
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki