Biologia i przyrodaSymbioza i niezwykłe współprace między gatunkami

Olbrzymi małż działa jak układ optyczny rozprowadzający światło do glonów ukrytych w jego tkankach

Olbrzymie przydacznie zawdzięczają znaczną część energii fotosyntetyzującym mikroglonom żyjącym w ich płaszczu. Problem: na płytkiej rafie światła jest dużo przy powierzchni tkanki, lecz znacznie mniej kilka milimetrów głębiej, a zbyt silne oświetlenie może uszkadzać fotosystem. Małż rozwiązuje to za pomocą irydocytów — błyszczących komórek o właściwościach fotonicznych. Rozpraszają one produktywne dla fotosyntezy światło w głąb i na boki, gdzie glony są ułożone w pionowych kolumnach, a część mniej użytecznych długości fal odbijają. Płaszcz działa więc jak trójwymiarowy układ zarządzania strumieniem światła dla innego organizmu żyjącego wewnątrz gospodarza.

Przekrój tkanki płaszcza małża olbrzymiego z gęstymi zooksantellami — glonami żyjącymi w tkankach gospodarza i korzystającymi z doprowadzanego światła.
Przekrój tkanki płaszcza małża olbrzymiego z gęstymi zooksantellami — glonami żyjącymi w tkankach gospodarza i korzystającymi z doprowadzanego światła.JSLUCAS75, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0

Małż częściowo żyje z fotosyntezy kogoś innego

Przydacznie z rodziny Tridacnidae żyją na dobrze oświetlonych rafach i goszczą w tkankach płaszcza ogromne liczby jednokomórkowych, fotosyntetyzujących symbiontów. Glony wykorzystują światło i CO2, a związki powstające w fotosyntezie wspierają metabolizm gospodarza. To pozwala małżom dobrze funkcjonować w wodach ubogich w składniki odżywcze i przyczynia się do ich imponujących rozmiarów. Sama obecność glonów nie rozwiązuje jednak problemu inżynieryjnego: jak oświetlić grubą tkankę, skoro z góry dociera intensywne tropikalne światło, a komórki fotosyntetyczne leżą także głębiej?

Glony są ustawione jak pionowe kolumny

Badania anatomii wykazały, że symbiotyczne glony nie tworzą po prostu cienkiej warstwy tuż pod powierzchnią. Są rozmieszczone w strukturach przypominających pionowe kolumny biegnące w głąb płaszcza. Taki układ zwiększa powierzchnię dostępną dla dużej liczby komórek, ale stwarza problem z geometrią światła: promienie słoneczne wpadają przede wszystkim z góry, a boczne powierzchnie kolumn nie byłyby dobrze oświetlane. Gdyby glony znajdowały się tylko na samej powierzchni, pierwsze komórki mogłyby otrzymywać nadmiar światła, podczas gdy głębsze byłyby niedoświetlone.

Błyszczące komórki są elementem optycznym, nie tylko ozdobą

W powierzchniowych warstwach płaszcza znajdują się irydocyty, komórki odpowiadające za część intensywnych, metalicznych barw przydaczni. Ich wewnętrzne warstwy tworzą struktury o właściwościach reflektorów Bragga, a cały kształt komórki silnie wpływa na rozpraszanie światła. Pomiary w żywej tkance i modelowanie wykazały, że duża część fotonów najbardziej użytecznych w fotosyntezie jest kierowana do przodu i na boki w głąb tkanki. Światło zostaje więc rozprowadzone wzdłuż powierzchni pionowych skupisk glonów, zamiast zostać pochłonięte tylko na samej górze.

Układ zmniejsza przeciążenie i doświetla głębsze warstwy

Fotosynteza nie rośnie bez końca wraz z natężeniem światła. Przy bardzo silnym oświetleniu pojawiają się mechanizmy rozpraszania nadmiaru energii i ryzyko fotouszkodzeń. Rozłożenie tego samego strumienia fotonów na większą liczbę komórek może więc jednocześnie doświetlić głębsze glony i zmniejszyć przeciążenie tych przy powierzchni. W badaniach tkanki z irydocytami dostępność fotonów dla fotosyntezy w objętości płaszcza była znacznie większa niż w porównywanych obszarach bez takich komórek. Autorzy porównali działanie układu do transformatora zmieniającego gęstość strumienia energii.

Symbioza może wymagać przebudowy fizyki całej tkanki

Ten przykład jest szczególny, bo korzyść gospodarza nie polega tylko na karmieniu glonów składnikami mineralnymi czy zapewnieniu im miejsca. Małż organizuje trójwymiarową geometrię symbiontów oraz właściwości optyczne własnych komórek tak, aby fotosynteza partnera działała wydajniej. W pewnym sensie płaszcz przydaczni jest żywym systemem oświetleniowym zaprojektowanym przez dobór naturalny wokół potrzeb innego organizmu. Pokazuje to, jak głęboko mutualizm może wpływać na anatomię gospodarza: od poziomu metabolizmu aż po mikroskopijną fotonikę tkanek.

Biologia podpowiada rozwiązania dla technologii światła

Autorzy badań nad przydacznami zwracają uwagę, że naturalny układ może inspirować projektowanie systemów fotonicznych i hodowli mikroalg. Problem jest uniwersalny: jeśli fotosyntetyzujące komórki ułożymy w grubą warstwę, powierzchnia przechwytuje zbyt dużo światła, a głębsze komórki dostają go za mało. Przydacznie rozwiązują go przez przestrzenne rozdzielenie absorberów i kontrolowane rozpraszanie fotonów. Nie oznacza to, że wystarczy skopiować płaszcz małża i otrzymamy lepszy panel słoneczny. Pokazuje jednak zasadę projektową wypracowaną ewolucyjnie: zamiast maksymalizować ilość światła na powierzchni, warto równomiernie rozprowadzać strumień energii między większą liczbę aktywnych jednostek.

#fotonika#fotosynteza#glony symbiotyczne#irydocyty#przydacznie#rafa koralowa
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki