Olbrzymi rurkoczułkowiec nie ma ust ani jelita — jego „układem pokarmowym” są bakterie
Dorosły Riftia pachyptila z kominów hydrotermalnych może osiągać ogromne rozmiary, choć nie ma ust, jelita ani odbytu. W jego ciele znajduje się natomiast silnie unaczyniony organ — trofosom — wypełniony bakteriami utleniającymi związki siarki. Zwierzę dostarcza symbiontom tlen, dwutlenek węgla i siarkowodór pobierane ze środowiska, a bakterie wykorzystują energię chemiczną do wiązania węgla i produkcji materii organicznej zasilającej gospodarza. Specjalne hemoglobiny Riftia potrafią jednocześnie transportować tlen i siarczki bez typowego zatrucia tkanek. Zwierzę nie tyle „ma mikrobiom”, co zbudowało znaczną część metabolizmu wokół bakteryjnej fabryki ukrytej we własnym ciele.

Zwierzę bez wejścia dla pokarmu
Riftia pachyptila żyje przy głębokomorskich źródłach hydrotermalnych w środowisku pozbawionym światła słonecznego. Dorosły osobnik nie posiada układu pokarmowego: nie ma ust, jelita ani odbytu. To oznacza, że nie może rozwiązać problemu odżywiania w sposób typowy dla dużego zwierzęcia — chwytając i trawiąc cząstki organiczne. W jego wnętrzu znaczną przestrzeń zajmuje jednak trofosom, wyspecjalizowany, bogato unaczyniony organ wypełniony komórkami zawierającymi bakterie symbiotyczne. To właśnie ten narząd zastępuje funkcjonalnie dużą część roli, którą u innych zwierząt pełni jedzenie.
Bakterie żywią się chemią źródła
Symbionty nie potrzebują światła do fotosyntezy. Pozyskują energię, utleniając zredukowane związki siarki, przede wszystkim siarkowodór dostępny w strefie mieszania się płynów hydrotermalnych i wody morskiej. Uzyskaną energię wykorzystują do wiązania dwutlenku węgla i syntezy związków organicznych. W klasycznych badaniach trofosomu wykryto wysoką aktywność enzymów związanych zarówno z utlenianiem związków siarki, jak i cyklem Calvina-Bensona odpowiedzialnym za asymilację CO2. Gospodarz otrzymuje w ten sposób materię organiczną wyprodukowaną przez mikroorganizm z surowców nieorganicznych.
Riftia musi dostarczyć dwa reagenty, które źle się ze sobą obchodzą
Aby bakterie mogły sprawnie utleniać siarkowodór, potrzebują także tlenu. Problem polega na tym, że siarczki są dla większości zwierzęcych tkanek toksyczne i mogą zakłócać oddychanie komórkowe. Riftia rozwiązuje to przy pomocy niezwykłych wielkocząsteczkowych hemoglobin. Potrafią one wiązać zarówno tlen, jak i siarczki w różnych miejscach cząsteczki, przenosząc oba składniki jednocześnie. Związanie siarczków ogranicza ich toksyczność dla gospodarza, a jednocześnie pozwala dostarczyć je do trofosomu, gdzie stanowią paliwo dla bakterii.
Gospodarz nie tylko karmi bakterie — także je kontroluje
Nowocześniejsze analizy białek i ekspresji genów pokazują, że interakcja jest bardziej złożona niż prosta wymiana „siarkowodór za cukier”. Riftia reguluje środowisko symbiontów, chroni je przed stresem oksydacyjnym i może kontrolować ich liczebność. Jednym ze sposobów transferu odżywczych związków jest uwalnianie metabolitów przez bakterie, ale gospodarz może także trawić część komórek symbionta. Przy ograniczeniu energii udział takiego trawienia może wzrastać. Bakteria jest więc jednocześnie partnerem metabolicznym i zasobem, którego populację organizm gospodarza aktywnie zarządza.
Symbioza zaczyna się od kolonizacji, a nie dziedziczenia
Larwy Riftia nie rodzą się z gotowym zestawem bakterii w trofosomie. Symbiont jest pozyskiwany ze środowiska, a podczas wczesnego rozwoju bakterie wnikają do organizmu i docierają do przyszłego narządu symbiotycznego. Dorosłe zwierzę staje się potem całkowicie zależne od tej współpracy. To interesujący paradoks: partner nie jest przekazywany z komórką jajową jak mitochondrium, a mimo to po zasiedleniu zostaje włączony w fizjologię tak głęboko, że dorosły gospodarz bez niego nie ma klasycznej alternatywy w postaci zwykłego jedzenia.
Tak produktywny układ powstaje bez światła słonecznego
Riftia stała się jednym z symboli odkrycia, że duże, produktywne społeczności biologiczne mogą opierać się na energii chemicznej zamiast bezpośrednio na fotosyntezie. Nie znaczy to, że cały ekosystem głębinowy jest niezależny od powierzchni Ziemi, ale lokalna produkcja pierwotna przy kominach może być napędzana przez mikroorganizmy utleniające związki nieorganiczne. Wielkie rurkoczułkowce są spektakularnym „opakowaniem” takiego metabolizmu: zwierzę buduje układ transportowy i środowisko dla bakterii, które pełnią rolę producentów pierwotnych wewnątrz jego tkanek. To odwraca intuicyjną kolejność znaną z lądu, gdzie zwierzę zwykle zjada producenta; tutaj producent żyje w środku konsumenta.