Biologia i przyrodaEwolucja — niezwykłe rozwiązania życia

Pasożytnicze rośliny mogą stopniowo porzucać fotosyntezę i odchudzać chloroplasty

Roślina nie musi zawsze produkować własnego węgla ze światła. Niektóre linie pasożytnicze pobierają związki organiczne i składniki mineralne z gospodarza, a część z nich całkowicie utraciła fotosyntezę. Wraz ze zmianą stylu życia zanika presja utrzymująca wiele genów chloroplastowych związanych z fotosyntezą. Plastyd jednak często nie znika całkowicie, ponieważ pełni także inne ważne funkcje metaboliczne. Powstaje więc „zredukowany” organellum: mniej genów, mniej funkcji, ale nadal niezbędne zadania. To przykład ewolucji przez utratę i specjalizację, a nie przez dokładanie nowych elementów.

Pasożyt zmienia bilans kosztów

Fotosynteza wymaga rozbudowanego aparatu białkowego, barwników, systemów naprawczych i precyzyjnej regulacji. Jeśli roślina skutecznie czerpie węgiel z tkanek gospodarza, utrzymywanie części tych funkcji może przestać być konieczne. W populacji mogą wtedy kumulować się mutacje uszkadzające geny fotosyntetyczne, które wcześniej były silnie usuwane przez dobór. Proces nazywa się rozluźnieniem selekcji i może prowadzić do postępującej redukcji całych zestawów genów.

Chloroplast nie jest wyłącznie maszyną fotosyntetyczną

Plastydy uczestniczą także w syntezie kwasów tłuszczowych, aminokwasów, izoprenoidów i innych związków. Dlatego nawet roślina, która nie fotosyntetyzuje, może zachowywać „krypticzny” plastyd pozbawiony zielonego wyglądu i dużej części genomu. To ważny szczegół: utrata fotosyntezy nie musi oznaczać utraty organellum. Ewolucja może zachować tylko te funkcje, które nadal są potrzebne, a pozostałe elementy zredukować.

Redukcja genomu ma kolejność

Porównania pasożytniczych roślin pokazują, że geny chloroplastowe nie znikają losowo. Niektóre funkcje związane z fotosyntezą i oddychaniem chloroplastowym mogą być tracone wcześnie, podczas gdy geny niezbędne do ekspresji pozostałej części genomu utrzymują się dłużej. Stopień redukcji zależy od tego, jak mocno dana linia zależy od gospodarza. Istnieją pasożyty nadal fotosyntetyzujące, formy o bardzo ograniczonej fotosyntezie i całkowicie heterotroficzne linie.

Uproszczenie jest pełnoprawnym wynikiem doboru

Popularny obraz ewolucji jako procesu prowadzącego od prostoty do złożoności źle opisuje takie przypadki. W stabilnym związku z gospodarzem kosztowna funkcja może stać się zbędna, a jej utrata nie musi pogarszać dostosowania. Podobne redukcje występują u pasożytów w całym drzewie życia — od organelli po narządy zmysłów. Pasożytnicze rośliny są szczególnie efektowne, bo zanik dotyczy procesu, który zwykle uznajemy za definicyjny dla roślin: fotosyntezy.

Redukcja plastydowego genomu tworzy naturalną serię stanów pośrednich

Pasożytnicze rośliny są wyjątkowym materiałem do badań dlatego, że można znaleźć linie reprezentujące różne stopnie zależności od gospodarza. Hemipasożyty nadal fotosyntetyzują, ale pobierają od gospodarza wodę i minerały. Inne linie mają osłabioną fotosyntezę, a holopasożyty czerpią węgiel organiczny z żywiciela i mogą całkowicie utracić zdolność wiązania CO2. W plastydowych genomach widać odpowiadającą temu serię redukcji: najpierw zanikają geny, które przestały być potrzebne w nowym trybie życia, podczas gdy funkcje związane z ekspresją genomu i kluczowymi szlakami biosyntezy pozostają dłużej. Część genów plastydowych może też wcześniej zostać przeniesiona funkcjonalnie do jądra komórkowego. Dzięki temu badacze obserwują ewolucję nie jako nagłe „wyłączenie chloroplastu”, lecz jako proces rozluźniania selekcji, utraty funkcji i zachowywania tych elementów, których komórka nadal potrzebuje. Ekstremalne przypadki pokazują, jak daleko może zajść taki proces, ale redukcja nie jest automatyczna. Jeśli nawet niewielka aktywność fotosyntetyczna lub konkretna funkcja plastydowa nadal zwiększa dostosowanie, odpowiednie geny pozostają pod selekcją. Tempo utraty zależy więc od ekologii gospodarza i stopnia zależności pasożyta.

Utrata fotosyntezy zmienia także relacje między trzema genomami roślinnej komórki

Komórka roślinna posiada DNA w jądrze, mitochondriach i plastydach. Białka działające w chloroplaście są kodowane częściowo przez genom plastydowy, ale w ogromnej większości przez geny jądrowe i transportowane do organellum po syntezie. Gdy fotosynteza zanika, redukcja dotyczy więc nie tylko małego kolistego genomu plastydowego. Selekcja może rozluźniać się również na jądrowe geny związane z fotosystemami, pigmentami i transportem elektronów, a cały system komunikacji między organellum i jądrem ulega przebudowie. Zachowane funkcje plastydowe nadal wymagają importu białek i metabolitów, dlatego organellum nie znika automatycznie wraz z zielonym kolorem. Pasożytnicze rośliny pozwalają przez to obserwować ewolucyjne „odpinanie” wieloskładnikowego systemu, którego elementy są rozproszone po kilku genomach. Różne pasożytnicze linie osiągnęły podobny stan redukcji niezależnie, dzięki czemu można porównywać kolejność traconych funkcji. Jeśli te same moduły znikają wcześnie w odległych grupach, sugeruje to wspólne ograniczenia funkcjonalne procesu upraszczania.

#chloroplasty#fotosynteza#redukcja#rośliny pasożytnicze#utrata genów
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki