Biologia i przyrodaCiało człowieka — niezwykłe mechanizmy naszego organizmu

Po ciąży komórki dziecka mogą pozostać w organizmie matki przez dziesięciolecia

Łożysko nie jest absolutną barierą między krążeniem matki i płodu. W czasie ciąży niewielka liczba komórek może przechodzić w obu kierunkach. Komórki pochodzenia płodowego wykrywano w organizmie matek wiele lat, a nawet dziesięcioleci po porodzie; analogicznie komórki matczyne mogą pozostać w dziecku. Zjawisko nazywa się mikrochimeryzmem. Najbardziej fascynujące jest to, że jego znaczenie biologiczne nie jest jeszcze jednoznaczne: badania łączą takie komórki zarówno z możliwym udziałem w naprawie tkanek, jak i z chorobami, lecz wiele zależności pozostaje korelacyjnych i nie pozwala mówić o prostym efekcie „dobrym” lub „złym”.

Ciąża tworzy dwukierunkowy ruch komórek

Przez łożysko przechodzą nie tylko substancje rozpuszczone. Niewielka liczba całych komórek płodu może trafić do krwiobiegu matki, a komórki matczyne do płodu. Większość obcych komórek jest nieliczna względem wszystkich komórek gospodarza — stąd przedrostek „mikro-” w nazwie mikrochimeryzmu.

Niektóre komórki pozostają na długo

Badania wykorzystujące markery genetyczne charakterystyczne dla płodu wykazały komórki pochodzenia płodowego w różnych tkankach matek długo po zakończeniu ciąży. Klasycznym sposobem identyfikacji po ciąży z synem było wykrywanie sekwencji chromosomu Y, ale współczesne metody pozwalają badać mikrochimeryzm także niezależnie od płci dziecka.

Organizm staje się biologiczną mozaiką dwóch osób

Mikrochimeryczne komórki odnajdywano m.in. we krwi i różnych narządach. Część może mieć cechy komórek progenitorowych i uczestniczyć w lokalnych procesach tkankowych. Nie oznacza to jednak, że po ciąży duża część narządu „należy do dziecka” — liczebność tych komórek jest zwykle bardzo mała.

Czy pomagają, czy szkodzą? Odpowiedź nie jest prosta

Mikrochimeryzm badano w kontekście autoimmunizacji, nowotworów, gojenia i regeneracji. W części badań obecność komórek koreluje z chorobą, w innych z potencjalnie ochronnymi efektami. Sama korelacja nie rozstrzyga, czy komórki są przyczyną, skutkiem uszkodzenia, czy neutralnymi pasażerami przyciągniętymi do chorej tkanki.

Najmocniejszy fakt jest prostszy niż sensacyjne nagłówki

Dobrze udokumentowane jest to, że transfer komórek między matką a płodem zachodzi i że część komórek może przetrwać bardzo długo. Znacznie ostrożniej trzeba mówić o ich późniejszej roli. Mikrochimeryzm jest dzięki temu dobrym przykładem nauki, w której samo zjawisko jest pewne, ale jego pełne konsekwencje pozostają aktywnym polem badań.

Mikrochimeryzm nie jest tym samym co DNA płodu krążące we krwi

W ciąży we krwi matki znajdują się fragmenty pozakomórkowego DNA pochodzącego z łożyska, wykorzystywane m.in. w nieinwazyjnych badaniach prenatalnych. Większość takiego DNA szybko znika po zakończeniu ciąży. Mikrochimeryzm dotyczy natomiast całych żywych komórek, które mogą osiedlić się w tkankach i przetrwać. Pomieszanie tych dwóch zjawisk prowadzi do fałszywego wniosku, że wszystkie ślady genetyczne płodu utrzymują się przez dziesięciolecia. Długotrwałość dotyczy niewielkiej populacji komórek, nie swobodnie krążących fragmentów DNA.

Jedna ciąża może wpływać na mikrochimeryczną historię kolejnych

Komórki matczyne obecne w organizmie kobiety mogą pochodzić nie tylko od jej własnej matki, ale również od wcześniejszych ciąż. Teoretycznie tworzy to wielopokoleniową mozaikę małych populacji komórek o różnym pochodzeniu. Interpretacja badań wymaga jednak ostrożności, bo samo wykrycie obcego wariantu genetycznego nie zawsze pozwala bez dodatkowych danych wskazać dokładne źródło. To jeden z powodów, dla których badania mikrochimeryzmu są metodologicznie trudne i dlaczego sensacyjne historie o „komórkach konkretnego dziecka w każdym narządzie” przekraczają to, co faktycznie można dowieść.

Komórki matczyne również mogą pozostawać w organizmie dorosłego dziecka

Transfer przez łożysko jest dwukierunkowy. Komórki matki mogą przejść do płodu i przetrwać po narodzinach, tworząc mikrochimeryzm matczyny. Oznacza to, że dorosły człowiek może nosić niewielkie populacje komórek genetycznie należących do matki, tak jak matka może nosić komórki pochodzące od swoich dzieci. Mechanizm zmienia intuicyjny obraz ciąży jako kontaktu dwóch organizmów oddzielonych szczelną ścianą. Łożysko jest selektywnym interfejsem, który niezwykle skutecznie kontroluje wymianę, ale nie eliminuje jej całkowicie na poziomie komórkowym.

Mikrochimeryzm jest trudny do badania właśnie dlatego, że komórki są tak rzadkie

Jeśli jedna populacja stanowi maleńki ułamek wszystkich komórek tkanki, standardowe badanie mieszaniny DNA może jej nie wykryć. Naukowcy stosują więc czułe metody PCR, genotypowanie markerów różniących matkę i dziecko, analizę chromosomów płci oraz techniki histologiczne. Każda metoda ma ograniczenia: marker chromosomu Y wykrywa tylko określone ciąże, a samo DNA nie zawsze mówi, jaki typ komórki je zawiera. Ostrożność w interpretacji nie jest więc przesadną rezerwą — wynika z faktu, że badacze próbują znaleźć niezwykle rzadkie komórki w ogromnym tle komórek gospodarza.

#ciąża#immunologia#komórki płodowe#łożysko#mikrochimeryzm
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki