Podwodne stalaktyty w Great Blue Hole są śladem czasów, gdy morze było dużo niżej
Great Blue Hole u wybrzeży Belize wygląda dziś jak ogromna morska studnia, ale wewnątrz znajdują się stalaktyty i stalagmity. Takie nacieki nie mogą rosnąć pod wodą morską w sposób, w jaki powstawały w tej jaskini — potrzebują pustki wypełnionej powietrzem i wody kapiącej ze stropu. Ich obecność dowodzi, że podczas epok lodowych struktura znajdowała się nad ówczesnym poziomem morza. Gdy lądolody stopniały i ocean podniósł się o ponad sto metrów, dawny kras został zalany. Blue Hole jest więc zatopionym fragmentem starego lądowego krajobrazu.
Dziś wygląda jak forma morska
Great Blue Hole leży w obrębie Lighthouse Reef, daleko od stałego lądu Belize. Z góry ciemnogranatowy okrąg odcina się od płytkich turkusowych wód atolu. Naturalnie nasuwa się myśl, że forma od początku powstała pod morzem. Geologia wnętrza pokazuje jednak zupełnie inną historię.
Stalaktyty są dowodem dawnego powietrza
Klasyczny stalaktyt wapienny rośnie, gdy woda nasycona rozpuszczonym węglanem wapnia kapie do pustki wypełnionej powietrzem. Dwutlenek węgla ulatnia się z kropli i wytrąca się kalcyt. W Great Blue Hole duże nacieki zachowały się dziś dziesiątki metrów pod poziomem morza. Musiały zatem powstać, kiedy korytarz nie był zalany.
Epoki lodowe przesuwały linię morza
Podczas chłodnych okresów plejstocenu wielkie lądolody magazynowały ogromne ilości wody. Globalny poziom oceanu był wtedy znacznie niższy niż obecnie, miejscami o ponad sto metrów. Węglanowe platformy dzisiejszego Belize były szerzej odsłonięte, a w skałach mogły rozwijać się lądowe pustki krasowe.
Później ocean odzyskał teren
Gdy klimat się ocieplił, lód kontynentalny stopniał, a poziom morza wzrósł. Woda weszła do dawnych jaskiń. Great Blue Hole stało się głębokim morskim zapadliskiem, ale starsze nacieki nie zniknęły. Znalazły się jedynie w środowisku, w którym obecnie nie mogłyby powstać w ten sam sposób.
Zapadlisko też ma swoją historię
NASA opisuje Blue Hole jako krasową pustkę, która uległa zapadaniu. Okrągły kształt nie jest więc pionowym „odwiertem” wykonanym przez ocean, lecz wynikiem rozpuszczania skał i późniejszego kolapsu. Dzisiejsze zalanie maskuje lądowy etap tej ewolucji i sprawia, że cały obiekt przypomina zupełnie inną formę geomorfologiczną.
Jaskinia jako wskaźnik dawnego poziomu morza
Nacieki w zatopionych jaskiniach mogą być wykorzystywane do rekonstruowania zmian poziomu oceanu. Ich położenie i wiek pomagają określić, kiedy konkretna przestrzeń była sucha, a kiedy znalazła się pod wodą. Blue Hole jest więc nie tylko spektakularnym miejscem nurkowym, lecz także czytelnym przypomnieniem, jak bardzo linia brzegowa potrafi zmienić się w skali tysięcy lat.
Nacieki pozwalają pójść dalej niż samo stwierdzenie, że kiedyś było sucho. Jeśli uda się datować poszczególne generacje kalcytu oraz ustalić wysokość, na której przestały rosnąć, można ograniczyć w czasie momenty zalewania jaskini. Zatopione krasowe pustki na szelfach kontynentalnych są więc niezależnym archiwum zmian poziomu morza, uzupełniającym rdzenie osadów i ślady dawnych plaż. W Great Blue Hole dodatkową rolę odgrywa dzisiejsza cyrkulacja wody: głęboka, stroma forma ma ograniczoną wymianę z dobrze natlenioną wodą powierzchniową, dlatego warunki na dnie różnią się od tych przy krawędzi rafy. Nie należy jednak mieszać tego współczesnego środowiska z genezą samej pustki. Okrągła depresja powstała w skałach węglanowych podczas lądowych etapów krasowienia i zapadania, a morze później przejęło gotową formę. Widoczny z powietrza morski krajobraz jest więc w istocie zatopioną rzeźbą dawnego lądu.
W podobny sposób inne zatopione jaskinie Bahamów, Karaibów i szelfów węglanowych przechowują ślady wielokrotnych cykli zalewania i osuszania. Blue Hole jest efektowne, ale reprezentuje większą klasę krajobrazów, których dzisiejsza morska lokalizacja jest geologicznie bardzo młoda.