Porost może prawie całkowicie wyschnąć, zatrzymać metabolizm i wznowić go po deszczu
Wiele porostów jest poikilohydrycznych: nie utrzymuje stałej zawartości wody dzięki korzeniom, kutykuli i aktywnej regulacji tak jak roślina naczyniowa. Gdy otoczenie wysycha, plecha traci większość wody, fotosynteza i oddychanie silnie zwalniają, a komórki przechodzą do stanu metabolicznego spoczynku. Po ponownym nawodnieniu procesy mogą wrócić w ciągu minut lub godzin. Tolerancja odwodnienia nie oznacza jednak niezniszczalności. Krytyczne są tempo wysychania, długość suszy, temperatura, światło podczas odwodnienia oraz zdolność naprawy uszkodzeń po nawodnieniu. Porost przeżywa nie dlatego, że „nie potrzebuje wody”, lecz dlatego, że potrafi bezpiecznie wyłączyć wiele procesów, gdy wody brakuje.

Brak korzeni zmienia całą gospodarkę wodną
Porost pobiera wodę bezpośrednio całą powierzchnią — z deszczu, rosy, mgły i wilgotnego powietrza. Nie ma systemu naczyniowego, który stale dostarczałby wodę z gleby. Zawartość wody w plechy szybko więc podąża za warunkami otoczenia. W suchym powietrzu organizm nie jest w stanie długo zachować aktywnej, uwodnionej cytoplazmy i zamiast walczyć z odwodnieniem toleruje je.
Wysychanie może stabilizować struktury komórkowe
Podczas utraty wody błony i białka są narażone na deformację, koncentrację soli oraz powstawanie reaktywnych form tlenu. Porosty wykorzystują cukry, poliole, antyoksydanty i białka ochronne, które ograniczają uszkodzenia. W stanie silnego odwodnienia wnętrze komórki staje się bardzo lepkie i ruch cząsteczek gwałtownie maleje. Metabolizm nie jest wtedy normalnie kontynuowany — jego niemal całkowite ograniczenie jest częścią strategii przetrwania.
Najbardziej niebezpieczny bywa moment powrotu do aktywności
Po dodaniu wody błony ponownie się organizują, rusza transport elektronów w chloroplastach fotobionta i mitochondriach, a metabolizm przyspiesza. W tym okresie mogą powstawać duże ilości reaktywnych form tlenu. Sprawny system antyoksydacyjny i naprawczy jest więc tak samo ważny jak odporność podczas suchego stanu. To tłumaczy, dlaczego tolerancja odwodnienia jest procesem dynamicznym, a nie prostą właściwością „wysuszony organizm się nie psuje”.
Życie może być podzielone na krótkie okna aktywności
W bardzo suchych siedliskach porost może pozostawać nieaktywny przez długi czas, a fotosyntetyzować tylko wtedy, gdy pojawi się rosa, mgła albo krótki deszcz. W takich warunkach o sukcesie decyduje nie maksymalna szybkość wzrostu, lecz zdolność do wielokrotnego przechodzenia między stanem suchym i uwodnionym. Wzrost jest wolny, ale konkurenci wymagający stabilnego nawodnienia mogą w ogóle nie przetrwać na tej samej skale czy korze.
Odporność na wysychanie dotyczy dwóch partnerów naraz
Plecha musi chronić zarówno strzępki grzyba, jak i komórki fotobionta. Te drugie są szczególnie narażone na stres oksydacyjny, ponieważ po nawodnieniu natychmiast uruchamiają fotosyntetyczny transport elektronów. Mykobiont kształtuje mikrośrodowisko, zatrzymuje wodę i filtruje światło, a fotobiont posiada własne systemy naprawy i antyoksydacji. Tolerancja porostu jest więc emergentną właściwością współpracy, a nie wyłącznie sumą dwóch niezależnych odporności.
Zbyt długie pozostawanie mokrym również może być problemem
Poikilohydryczność kojarzy się przede wszystkim z suszą, ale pełne nasycenie wodą wypełnia przestrzenie powietrzne plechy i ogranicza dyfuzję dwutlenku węgla. Fotosynteza może wtedy zostać ograniczona mimo obfitości wody. Niektóre porosty osiągają największą aktywność przy pośrednim uwodnieniu, gdy komórki mają dość wody, lecz kanały gazowe pozostają częściowo otwarte. Optimum nie brzmi więc „im więcej wody, tym lepiej”; sprawność zależy od równowagi między nawodnieniem a wymianą gazową.
Porosty mogą tolerować wielokrotne cykle wysychania, a nie tylko jeden ekstremalny epizod
W naturalnym siedlisku plecha przechodzi między stanem suchym i mokrym setki lub tysiące razy. Każdy cykl oznacza reorganizację błon, zmianę objętości komórek i ponowne uruchomienie fotosyntezy. Tolerancja musi więc być nie tylko skuteczna, ale powtarzalna. Gatunek, który przeżyłby pojedyncze wysuszenie, lecz kumulował uszkodzenia przy każdym kolejnym, nie poradziłby sobie na odsłoniętej skale. Ewolucyjnie ważna jest zdolność ciągłej naprawy i utrzymywania bilansu w bardzo długiej serii stresów.
Stan suchy może zwiększać odporność na inne ekstremalne czynniki
Silnie odwodniona komórka ma mniej swobodnej wody, więc część reakcji chemicznych i procesów prowadzących do uszkodzeń zachodzi wolniej. To pomaga wyjaśnić, dlaczego wysuszone porosty potrafią znosić niską temperaturę, próżnię czy krótkie ekspozycje na inne stresy lepiej niż aktywne, uwodnione tkanki. Nie oznacza to pełnej ochrony — promieniowanie może nadal uszkadzać DNA, a długotrwały stres kumuluje szkody — ale wejście w anabiozę-like state zmniejsza liczbę aktywnych procesów, które mogłyby się załamać.