Porosty mogą służyć do datowania odsłoniętych skał — ale tylko po lokalnej kalibracji
Lichenometria wykorzystuje fakt, że niektóre długo żyjące porosty naskalne rosną powoli i pojawiają się na powierzchni po jej odsłonięciu. Mierząc rozmiary plech określonego gatunku lub grupy i porównując je z lokalną krzywą wzrostu wyznaczoną na obiektach o znanym wieku, można oszacować moment odsłonięcia głazu, moreny, osuwiska czy kamiennej konstrukcji. Metoda była szeroko stosowana zwłaszcza w badaniach geomorfologicznych. Nie jest jednak biologicznym zegarem działającym tak samo na całym świecie. Tempo kolonizacji i wzrostu zależy od klimatu, podłoża, ekspozycji, konkurencji oraz historii powierzchni. Bez lokalnej kalibracji i oceny błędów imponująco dokładna data może być tylko pozorną precyzją.

Założenie wydaje się proste
Po odsłonięciu świeżej skały musi minąć pewien czas, zanim trafi na nią propagula porostu, ustabilizuje się i zacznie rosnąć. Jeśli znamy zależność między wielkością plechy a czasem w danym regionie, średnica dużych osobników może zawierać informację o minimalnym wieku powierzchni. Historycznie szczególnie często używano porostów skorupiastych z grupy Rhizocarpon geographicum, ponieważ są trwałe, łatwe do zauważenia i potrafią rosnąć przez długi czas.
Najtrudniejszy jest okres kolonizacji
Skała nie otrzymuje porostu w chwili odsłonięcia. Pierwsza skuteczna kolonizacja może nastąpić po kilku, kilkunastu lub większej liczbie lat, zależnie od dostępności propagul i mikrośrodowiska. Później wzrost także nie musi być liniowy: młoda plecha może rosnąć w innym tempie niż stara. Krzywa kalibracyjna powinna więc wynikać z lokalnych powierzchni o niezależnie znanym wieku, na przykład nagrobków, historycznych budowli lub moren datowanych innymi metodami.
Największy porost nie zawsze jest najstarszym świadkiem zdarzenia
Metoda często opierała się na największej plechy jako potencjalnie najstarszym osobniku, ale taki wybór jest podatny na przypadek. Najwcześniejszy kolonizator mógł zginąć, fragment plechy mógł odpaść, a wyjątkowo szybki osobnik mógł wyprzedzić starszych sąsiadów. Dobór gatunku także bywa trudny, ponieważ podobnie wyglądające taksony mogą mieć odmienne tempo wzrostu. To źródła niepewności, których nie rozwiązuje samo dokładniejsze przyłożenie linijki.
Dlatego nowoczesne użycie powinno być ostrożne
Krytyczne analizy lichenometrii zwracają uwagę na nadużywanie precyzji i przenoszenie krzywych wzrostu między regionami. Metoda może być wartościowa tam, gdzie istnieje dobrze zweryfikowana lokalna kalibracja i gdzie wynik porównuje się z innymi liniami dowodowymi. Jest szczególnie przydatna jako narzędzie względnego lub przybliżonego datowania młodych powierzchni, ale nie powinna automatycznie zastępować metod geochronologicznych o lepiej określonych błędach.
Wzrost porostu można kalibrować na obiektach o znanej dacie
Nagrobki, budynki, zapory czy moreny powiązane z dobrze datowanymi wydarzeniami pozwalają zestawić wiek powierzchni z rozmiarem plech. Seria takich punktów tworzy lokalną krzywą, którą później stosuje się do powierzchni nieznanych. Problem pojawia się, gdy zakres kalibracji jest krótki, a badacz ekstrapoluje linię daleko w przeszłość. Tempo wzrostu może zmieniać się z wiekiem, dlatego najpewniejsze szacunki pozostają blisko zakresu bezpośrednio kontrolowanego.
Metoda mierzy wiek kolonizacji, nie geologiczną datę powstania skały
Głaz mógł istnieć miliony lat, ale dopiero osuwisko, lodowiec albo człowiek odsłonił jego konkretną powierzchnię. Porost zaczyna zegar od momentu, kiedy powierzchnia staje się dostępna do kolonizacji, i jeszcze dodaje własne opóźnienie zasiedlenia. Lichenometria odpowiada więc na pytanie „od jak dawna ta powierzchnia jest odsłonięta?”, a nie „ile lat ma skała?”. To rozróżnienie jest kluczowe w geomorfologii i archeologii.
Wynik lichenometrii najlepiej traktować jako przedział, nie pojedynczy rok
Każdy etap metody ma niepewność: czas opóźnienia kolonizacji, pomiar średnicy, identyfikacja taksonu, zmienność wzrostu i dopasowanie krzywej. Po ich uwzględnieniu uczciwy wynik powinien mieć zakres błędu, szczególnie dla starszych powierzchni. Podawanie roku z dokładnością do jednostki może tworzyć fałszywe poczucie precyzji. W badaniach terenowych większą wartość ma zgodność lichenometrii z geomorfologią, dokumentami historycznymi czy innymi metodami datowania niż efektowna, lecz nieuzasadniona dokładność.
Lichenometria jest szczególnie użyteczna tam, gdzie brakuje materiału do innych metod
Młode moreny, rumowiska i skalne powierzchnie często nie zawierają materii organicznej odpowiedniej do datowania radiowęglowego. Zdarzenie może być też zbyt młode lub zbyt stare dla innych lokalnych wskaźników. W takich sytuacjach porost daje dodatkową linię dowodową za niewielki koszt terenowy. Jego największą wartością nie jest zastępowanie wszystkich metod, lecz wypełnianie luk i umożliwianie porównania wielu powierzchni w jednym regionie, jeśli wcześniej zbudowano solidną lokalną kalibrację.