HistoriaŻycie codzienne i obyczaje

Pranie jednej partii ubrań mogło zająć dwa dni

Przed pralką automatyczną pranie nie oznaczało kilkunastu minut pracy przy urządzeniu, lecz serię ciężkich czynności: przynoszenie wody, namaczanie, szorowanie, gotowanie części tkanin, kilkukrotne płukanie, krochmalenie, suszenie i prasowanie. Smithsonian opisuje pracę XIX-wiecznej praczki Catherine Lynch: samo pranie lnu i bawełny zaczynało się od moczenia przez noc, a prasowanie odbywało się następnego dnia. Muzeum szacuje, że przy jednym wsadzie musiała przynieść około 25 wiader wody. Historia prania dobrze pokazuje, że nowoczesne urządzenia domowe oszczędziły nie tylko czas, lecz także ogromną ilość transportowanej ręcznie wody i pracy fizycznej.

Praczki podczas ręcznego prania w XIX wieku (obraz z 1871 r.) — czynności, która przed mechanizacją obejmowała wieloetapowe pranie, płukanie i suszenie.
Praczki podczas ręcznego prania w XIX wieku (obraz z 1871 r.) — czynności, która przed mechanizacją obejmowała wieloetapowe pranie, płukanie i suszenie.Jean-Baptiste-Camille Corot, Public Domain, via Wikimedia Commons · Public Domain

Najpierw trzeba było zdobyć wodę

Pralka automatyczna ukrywa podstawowy problem prania: potrzebuje dużej ilości czystej wody, a brudną wodę musi gdzieś odprowadzić. Przed instalacją wodociągową oba zadania wykonywali ludzie. Smithsonian podkreśla, że obowiązki takie jak pranie, gotowanie i zmywanie wymagały wnoszenia świeżej wody do domu i wynoszenia zużytej. Dopiero powszechne wodociągi i kanalizacja przeniosły tę pracę z mięśni domowników na infrastrukturę.

Pranie było procesem, a nie pojedynczą czynnością

W internetowej ekspozycji National Museum of American History odtworzono pracę Catherine Lynch, wdowy zarabiającej w XIX wieku jako praczka. Jej kolejność pracy obejmowała nocne namaczanie, szorowanie w gorących mydlinach z ługiem, gotowanie białych tkanin, płukanie, ponowne płukanie z dodatkiem środka wybielającego, krochmalenie i suszenie. Dopiero następnego dnia przychodziło prasowanie. Dzisiejsze „wstawienie prania” łączy w urządzeniu dużą część dawnych osobnych etapów.

Najcięższy składnik był niewidoczny: woda

Smithsonian podaje, że Catherine Lynch mogła nosić około 25 wiader wody na jedną partię prania. Każde wiadro trzeba było napełnić, przenieść, a później podobną ilość zużytej wody usunąć. Do tego dochodziło wyżymanie mokrych tkanin, które po nasiąknięciu stawały się ciężkie. Mechanizacja prania zmniejszyła więc przede wszystkim obciążenie logistyczne i fizyczne, a nie tylko liczbę minut potrzebnych do pocierania materiału.

Ciepło również wymagało pracy

Gorąca woda nie pojawiała się po odkręceniu kranu. Trzeba było przygotować paliwo, rozpalić ogień i podgrzać wodę. Gotowanie bielizny oznaczało dodatkowe naczynia, ciepło i parę. Smithsonian opisuje pralnię Catherine jako gorące i ciężkie miejsce pracy; kiedy mogła, pracowała na zewnątrz, gdzie było chłodniej i mniej duszno.

Zamożność pozwalała przenieść ciężar na kogoś innego

Historia prania jest też historią pracy kobiet i nierówności. Zamożniejsze gospodarstwa mogły zlecać pranie praczką wykonującym tę pracę we własnym domu albo w domu klienta. Dla Catherine Lynch była to działalność zarobkowa łączona z prowadzeniem gospodarstwa i wynajmowaniem pokoju lokatorowi. Technologia domowa zmieniła więc nie tylko rutynę rodziny, ale całe sektory pracy usługowej.

Pralnia mogła być osobnym sektorem usług

Ciężar tej pracy tłumaczy, dlaczego rodziny, które mogły sobie na to pozwolić, zlecały pranie innym. W miastach rozwijały się zawodowe pralnie i później publiczne zakłady wyposażone w maszyny oraz dostęp do bieżącej wody. London Museum opisuje publiczną pralnię w Bethnal Green otwartą pod koniec XIX wieku dla mieszkańców, którzy nie mieli w domu bieżącej wody. To etap pośredni między ręcznym praniem we własnym mieszkaniu a współczesną pralką stojącą w łazience.

Dlaczego pralka była tak wielką zmianą

Automatyzacja prania połączyła w jednym systemie doprowadzanie wody, jej podgrzewanie, mieszanie, płukanie i odwirowanie. Nie wszystkie etapy zniknęły — ubrania nadal trzeba sortować, suszyć czy składać — ale najbardziej wymagające czynności fizyczne zostały radykalnie ograniczone. Z tego punktu widzenia pralka jest przykładem urządzenia, którego największym osiągnięciem nie jest „czystsza koszula”, lecz odzyskany czas i energia człowieka.

Technologia zmienia również częstotliwość prania

Kiedy każda partia tkanin wymaga ogromu wody, paliwa i pracy, naturalne jest oszczędzanie tej operacji. Tańsze pranie oraz łatwiejszy dostęp do odzieży zmieniły nie tylko technikę, ale też oczekiwania dotyczące świeżości i częstotliwości zmiany ubrań. Nie należy prostą miarą współczesnego kosza na pranie oceniać dawnych gospodarstw — ich decyzje powstawały przy całkiem innym koszcie każdej czynności.

#kobiety#praca domowa#pranie#technologia domowa#woda#XIX wiek
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki