Potrawy i gotowanieChleb, ciasto i niezwykła fizyka wypieków

Smażone ciasto może wchłaniać dużo oleju dopiero po wyjęciu z frytury

Intuicja podpowiada, że produkt zanurzony w gorącym oleju zachowuje się jak gąbka i nasiąka przede wszystkim podczas smażenia. W rzeczywistości intensywne parowanie wody wytwarza wewnętrzny strumień pary, który może utrudniać wnikanie oleju. Znaczna część absorpcji zachodzi podczas chłodzenia, gdy para przestaje wypływać, ciśnienie w porach spada, a olej znajdujący się na powierzchni zostaje wciągnięty do sieci porów przez siły kapilarne i różnice ciśnień. W 2025 roku szybka tomografia rentgenowska pozwoliła obserwować ten proces w smażonym cieście w trzech wymiarach niemal na bieżąco.

Podczas smażenia woda próbuje wydostać się na zewnątrz

Gorący olej dostarcza ciepło bardzo szybko. Woda w zewnętrznych strefach produktu paruje, a para przemieszcza się ku powierzchni. Powstają pory, szczeliny i kanały, które później mogą stać się drogami dla tłuszczu. Dopóki jednak para intensywnie wypływa, wewnętrzne ciśnienie i skierowany na zewnątrz transport gazu ograniczają swobodne wnikanie oleju w głąb wielu z tych przestrzeni. Dlatego obraz „gąbki zanurzonej w oleju” pomija kluczowy element: gąbka podczas smażenia sama wydmuchuje z siebie gorącą parę.

Najważniejszy moment może nadejść po wyjęciu produktu

Gdy produkt opuszcza fryturę, na jego powierzchni pozostaje cienka warstwa oleju. Temperatura zaczyna spadać, produkcja pary słabnie, a ciśnienie gazu w porach maleje. W części modeli dodatkowo kondensacja pary tworzy podciśnienie sprzyjające zasysaniu oleju. Jednocześnie kapilary w porowatej skórce mogą wciągać ciecz podobnie jak cienka rurka zasysa zwilżający ją płyn. Przeglądy procesu od dawna wskazują fazę chłodzenia jako bardzo ważną dla końcowej zawartości tłuszczu.

Tomografia pozwoliła zobaczyć olej wędrujący przez pory

W badaniu opublikowanym w Nature Communications wykorzystano szybkie obrazowanie synchrotronowe do śledzenia smażonego modelowego ciasta pszennego podczas smażenia i późniejszego chłodzenia. Obrazy 3D pokazały stopniowe wypełnianie olejem przede wszystkim drobnych porów skórki. Dla próbek smażonych w 180°C udział oleju wyraźnie wzrastał w kolejnych sekundach chłodzenia. Autorzy wskazali działanie kapilarne w małych porach jako główny czynnik obserwowanego w ich układzie wnikania.

Struktura porów jest równie ważna jak temperatura oleju

Wysoka temperatura zmienia tempo utraty wody i sposób tworzenia skorupy, a to z kolei zmienia rozmiar, łączność i geometrię porów. W eksperymencie różne temperatury smażenia dawały odmienne sieci porów i bardzo różne końcowe ilości oleju. Nie da się więc przewidzieć absorpcji wyłącznie na podstawie czasu zanurzenia. Trzeba wiedzieć, jak produkt zdeformował się i jakie kanały pozostawiła uciekająca woda.

Smażenie jest wymianą ciepła, wody, gazu i oleju jednocześnie

Kiedy pączek lub kawałek ciasta trafia do frytury, olej jest przede wszystkim nośnikiem ciepła, a nie substancją natychmiast wypełniającą każdą wolną przestrzeń. Woda przechodzi w parę, struktura pęcznieje i tworzy skórkę, a dopiero później część oleju może wejść do powstałych porów. Ten wieloetapowy obraz lepiej tłumaczy, dlaczego końcowa zawartość tłuszczu zależy także od tego, co dzieje się w pierwszych sekundach po wyjęciu produktu z oleju.

Małe pory mogą zasysać olej silniej niż duże

Ciśnienie kapilarne rośnie wraz ze zmniejszaniem charakterystycznego promienia zwilżanego kanału. Dlatego bardzo drobna sieć porów w skórce może wytwarzać silny napęd do wciągania oleju, jeśli powierzchnia jest przez niego zwilżana. Szybka tomografia z 2025 roku pokazała, że olej gromadził się przede wszystkim w małych porach zewnętrznej warstwy badanego ciasta. To odwraca prostą intuicję, że największe dziury muszą przechować najwięcej tłuszczu. Liczy się nie tylko dostępna objętość, lecz również łączność porów, ich promień oraz siły na granicy olej–materiał. Mikrostruktura powstała z uciekającej wody staje się więc później systemem kapilarnym sterującym ruchem tłuszczu.

#kapilarność#olej#pączki#para wodna#smażenie#tomografia
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki