Potrawy i gotowanieGotowanie i pieczenie — co naprawdę dzieje się z jedzeniem

Smażone jedzenie może wchłonąć dużo tłuszczu dopiero po wyjęciu z oleju

Najbardziej intuicyjny obraz głębokiego smażenia mówi, że gorący olej przez cały czas „wsiąka” w produkt. Badania pokazują jednak ważniejszy mechanizm: znaczna część oleju może zostać wciągnięta do porowatej skórki dopiero po wyjęciu jedzenia z frytury. Podczas smażenia para wodna uchodząca z wnętrza utrzymuje ciśnienie w porach i częściowo przeciwdziała wnikaniu tłuszczu. Po wyjęciu produkt chłodzi się, para kondensuje, ciśnienie wewnątrz spada, a olej pozostający na powierzchni może zostać zassany do pustych przestrzeni utworzonych wcześniej przez uciekającą wodę. Ostateczna tłustość zależy więc także od pierwszych chwil po smażeniu.

Olej nie ma przez cały czas swobodnej drogi do środka

Podczas smażenia z produktu intensywnie ucieka para wodna. Tworzy ona przepływ skierowany na zewnątrz i podnosi ciśnienie w porach tworzącej się skórki. Jednocześnie parowanie wody pozostawia w strukturze puste przestrzenie, kanały i mikropory.

Intuicja podpowiadałaby, że gorący olej natychmiast zajmuje miejsce wody. W rzeczywistości intensywny strumień pary może utrudniać głębsze wnikanie tłuszczu podczas samego smażenia. Pewna ilość oleju oczywiście pozostaje na powierzchni i może znaleźć się w większych pustkach, ale badania nad mechanizmem wchłaniania pokazują, że obraz ciągłego „nasiąkania” jest niepełny.

Najważniejsza zmiana następuje podczas chłodzenia

Gdy produkt opuszcza fryturę, jego temperatura zaczyna spadać. Para znajdująca się w porach ochładza się i kondensuje do cieczy. Zmiana fazy oznacza gwałtowny spadek objętości fazy gazowej, a więc również obniżenie ciśnienia wewnątrz porowatej struktury.

Powstający gradient ciśnienia sprzyja zasysaniu oleju, który przylgnął do powierzchni. W literaturze zjawisko to określa się jako efekt fazy chłodzenia. Eksperymenty z produktami ziemniaczanymi wykazywały, że zawartość oleju wewnątrz produktu szybko rośnie w pierwszych minutach po wyjęciu z frytury, jednocześnie gdy zmniejsza się ilość oleju pozostającego na powierzchni.

Skórka działa jak porowata gąbka, ale dopiero w odpowiednich warunkach

Parowanie wody podczas smażenia tworzy mikrostrukturę, która później może przyjąć tłuszcz. Nie oznacza to jednak, że każdy produkt absorbuje olej w taki sam sposób. Znaczenie mają wielkość i kształt porów, stopień wysuszenia powierzchni, skład produktu, temperatura smażenia, jakość i lepkość oleju oraz czas chłodzenia.

Dlatego mechanizm nie sprowadza się do prostego zastępowania wody olejem jeden do jednego. Przeglądy badań opisują kilka konkurujących i uzupełniających się mechanizmów absorpcji. Efekt chłodzenia jest jednym z najważniejszych, ale jego udział zależy od konkretnego produktu i przebiegu procesu.

To wyjaśnia znaczenie oleju pozostającego na powierzchni

Jeżeli dużo oleju pozostaje na zewnętrznej warstwie w chwili, gdy para wewnątrz zaczyna się kondensować, właśnie ten tłuszcz stanowi najłatwiej dostępny materiał do zassania w pory. Dlatego zachowanie powierzchni w pierwszych chwilach po smażeniu może wpływać na końcową zawartość tłuszczu.

Z punktu widzenia fizyki sytuacja przypomina układ porowaty, w którym zmieniają się ciśnienie, napięcie powierzchniowe i lepkość cieczy. To znacznie bardziej dynamiczny proces niż proste „zanurzenie jedzenia w tłuszczu”.

Frytka staje się bardziej tłusta, kiedy już nie jest w fryturze

To właśnie jest najbardziej kontrintuicyjna część zjawiska. Moment usunięcia produktu z oleju nie kończy procesu odpowiedzialnego za jego finalną strukturę. Woda nadal się przemieszcza, para kondensuje, temperatura wyrównuje, a olej zmienia położenie między powierzchnią i porami skórki.

W wielu badaniach i przeglądach faza chłodzenia jest wskazywana jako okres, w którym absorbowana jest znaczna, a w niektórych produktach dominująca część końcowego oleju. Smażenie okazuje się więc procesem, którego ważna część trwa jeszcze po wyłączeniu kontaktu z fryturą.

Nie każdy tłuszcz znaleziony po smażeniu dostał się tam w tej samej chwili

Pomiary pokazują, że warto rozróżniać olej przyklejony do powierzchni od oleju rzeczywiście wciągniętego w strukturę. W momencie wyjęcia produktu z frytury powierzchnia jest pokryta cienką warstwą tłuszczu, a wnętrze porów zawiera gorącą parę. Gdy produkt zaczyna stygnąć, para kondensuje, ciśnienie w porach spada i część oleju z powierzchni zostaje zassana do środka. Mechanizm przypomina więc częściowo działanie podciśnienia. To tłumaczy, dlaczego badania nad pochłanianiem oleju muszą uwzględniać nie tylko czas zanurzenia, lecz także pierwsze chwile po wyjęciu produktu.

To komplikuje nawet naukowy pomiar „ile oleju wchłonęła frytka”

Jeżeli próbkę zważy się lub przeanalizuje natychmiast po wyjęciu z frytury, część oleju nadal znajduje się tylko na zewnętrznej powierzchni. Po kilku chwilach podczas chłodzenia część tej warstwy może przemieścić się do porów. Badacze muszą więc precyzyjnie definiować moment pomiaru, sposób odsączania i temperaturę próbki. Bez tego dwa eksperymenty mogą pozornie dawać różne wyniki nie dlatego, że produkty inaczej chłonęły olej w czasie smażenia, lecz dlatego, że inaczej potraktowano etap po wyjęciu. Sam „koniec smażenia” okazuje się naukowo nieostrym punktem procesu.

#chłodzenie#frytki#olej#para wodna#porowatość#smażenie
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki