Stronniczość grupowa częściej polega na pomaganiu swoim niż na aktywnym szkodzeniu obcym
„My kontra oni” łatwo kojarzy się z wrogością wobec obcych, ale metaanaliza badań nad współpracą pokazuje bardziej subtelny wzorzec. W 2014 roku Balliet, Wu i De Dreu znaleźli mały–umiarkowany efekt większej współpracy z członkami własnej grupy niż z obcej. Analizy wspierały przede wszystkim ingroup favoritism — dodatkową korzyść dla swoich — a nie ogólną outgroup derogation, czyli aktywne pogarszanie wyniku obcych. Efekt był większy w sytuacjach wzajemnej zależności niż w jednostronnym rozdawaniu zasobów. To zmienia sposób rozumienia części nierówności między grupami.
Dyskryminacja może powstać bez jawnej wrogości
Wyobraźmy sobie dwie grupy. Jeśli członkowie jednej częściej pomagają swoim, lecz traktują obcych neutralnie, z czasem i tak powstaje nierówność: własna grupa otrzymuje więcej zasobów, rekomendacji, informacji i wsparcia. Z perspektywy wyniku wygląda to jak dyskryminacja międzygrupowa, choć mechanizm nie wymaga aktywnej chęci zaszkodzenia komuś z zewnątrz.
Metaanaliza współpracy
Balliet i współpracownicy zestawili badania, w których można było porównać współpracę z członkami grupy własnej i obcej. Średnio ludzie byli bardziej kooperatywni wobec swoich, z efektem d około 0,32. Był to efekt mały do umiarkowanego, a nie wszechogarniająca preferencja we wszystkich warunkach.
Najważniejsze rozróżnienie: plus dla swoich czy minus dla obcych
Autorzy analizowali, czy różnica wynika głównie z dodatkowej współpracy z ingroup, czy z obniżania współpracy wobec outgroup. Wyniki bardziej wspierały pierwszą możliwość. To ważne, ponieważ interwencja przeciw jawnej wrogości nie musi usuwać nierówności, jeśli utrzymuje się sieć małych codziennych korzyści kierowanych głównie do swoich.
Współzależność wzmacnia efekt
Faworyzowanie było słabsze w zadaniach jednostronnych, takich jak dictator game, a większe w dylematach społecznych, gdzie uczestnicy zależeli od decyzji partnerów. Gdy grupa własna staje się źródłem potencjalnej wzajemności, współpraca z jej członkami ma dodatkowy sens strategiczny. To łączy tożsamość społeczną z oczekiwaniami dotyczącymi przyszłego zachowania innych.
Wiedza o przynależności też ma znaczenie
Efekt był większy, gdy informacja o grupie była wspólna dla obu stron, a nie znana tylko jednej osobie. Jeśli wiem, że partner także wie, iż należymy do tej samej grupy, łatwiej oczekiwać wzajemnego uprzywilejowania. Grupa staje się wtedy wspólnym sygnałem koordynacyjnym, a nie jedynie prywatną etykietą.
To nie znaczy, że wrogość międzygrupowa nie istnieje
Metaanaliza dotyczyła współpracy i przeciętnego wzorca w określonych paradygmatach. W realnych konfliktach występuje oczywiście aktywna agresja, dyskryminacja i karanie grup obcych. Wniosek jest węższy: gdy obserwujemy różnicę w codziennej kooperacji, nie powinniśmy automatycznie zakładać, że jej źródłem jest niechęć do obcych. Często wystarczy dodatkowa życzliwość wobec swoich.
Małe preferencje kumulują się w sieciach społecznych
Niewielkie faworyzowanie własnej grupy może wydawać się mało znaczące w pojedynczej decyzji. Jeśli jednak podobny wzorzec powtarza się przy polecaniu kandydatów, dzieleniu informacji, wyborze współpracowników i codziennych przysługach, różnica może się kumulować. Co ważne, każda decyzja może wyglądać „pozytywnie” — ktoś pomaga osobie znajomej lub podobnej — bez jawnego aktu szkodzenia komukolwiek. To pomaga zrozumieć, dlaczego brak otwartej wrogości nie gwarantuje równego dostępu do korzyści. Metaanaliza współpracy wskazuje właśnie na taki asymetryczny mechanizm: więcej korzyści dla swoich, niekoniecznie mniej niż neutralnie dla obcych.