Biologia i przyrodaSymbioza i niezwykłe współprace między gatunkami

Strzępiel potrafi wskazać murenę miejsce, w którym ukryła się zdobycz

Na rafach strzępiele mogą polować razem z murenami, bo ich możliwości idealnie się uzupełniają: strzępiel jest szybki w otwartej wodzie, a smukła murena potrafi wejść do szczeliny. Najbardziej zaskakujące jest jednak to, co dzieje się po ucieczce ofiary. Strzępiel może ustawić się pionowo głową w dół nad kryjówką i potrząsać głową w obecności potencjalnego partnera. Badania terenowe wykazały, że sygnał spełnia kryteria gestu referencyjnego: wskazuje konkretną lokalizację, jest kierowany do odbiorcy, nie działa mechanicznie na ofiarę, wywołuje reakcję partnera i bywa powtarzany lub rozwijany, gdy partner nie reaguje właściwie.

Dwa drapieżniki, dwa różne narzędzia

Wspólne polowanie ma sens dlatego, że partnerzy nie robią tego samego. Strzępiel może błyskawicznie ścigać ryby w otwartej wodzie, ale jego masywne ciało ogranicza dostęp do wąskich szczelin rafy. Murena porusza się inaczej i potrafi penetrować kryjówki, do których strzępiel nie dosięgnie. Ofiara staje więc przed problemem: ucieczka z otwartej wody przed strzępielem może skierować ją w zasięg mureny, a pozostanie w szczelinie przestaje być tak bezpieczne, gdy w pobliżu pojawia się partner zdolny wejść do środka. To klasyczny przykład korzyści wynikającej z uzupełniających się zdolności.

Strzępiel potrafi zwerbować partnera

Jeszcze wcześniejsze obserwacje w Morzu Czerwonym pokazały, że strzępiele wykonują charakterystyczne szybkie potrząsanie całym ciałem przed ukrywającą się mureną. Po takim sygnale murena może opuścić schronienie i rozpocząć wspólne poszukiwanie zdobyczy. Strzępiel czasem ponawia sygnał, gdy pierwsza próba nie wywoła reakcji. To ważne, bo pokazuje, że współpraca nie sprowadza się do przypadkowego spotkania dwóch drapieżników przy tej samej rybie. Jeden z nich aktywnie inicjuje wspólne działanie z osobnikiem innego gatunku.

Gest, który działa trochę jak wskazywanie palcem

W 2013 roku badacze opisali drugi sygnał: po nieudanym ataku i ukryciu się zdobyczy strzępiel ustawiał się pionowo, głową w dół, nad miejscem ucieczki i wykonywał potrząśnięcia głową. Wszystkie obserwowane takie sygnały pojawiały się w obecności potencjalnego partnera. Sam gest nie wypłaszał ofiary ze szczeliny. Jego znaczenie ujawniało się dopiero wtedy, gdy murena albo inny zdolny do penetracji kryjówki drapieżnik podchodził i sprawdzał wskazane miejsce. Autorzy uznali, że zachowanie spełnia zestaw kryteriów używanych do rozpoznawania gestu referencyjnego.

Ryba potrafi poprawiać nieskuteczny komunikat

Szczególnie mocnym argumentem nie było samo „stanie na głowie”, lecz zachowanie po niepowodzeniu. Gdy murena nie ruszała we właściwym kierunku, strzępiel potrafił do niej podpłynąć, wykonać sygnał rekrutacyjny i wrócić w stronę wskazanej szczeliny. Zdarzało się też, że sygnał był podtrzymywany do momentu sprawdzenia kryjówki przez partnera. To nie dowodzi ludzkiego typu intencji ani języka. Pokazuje natomiast elastyczną komunikację podporządkowaną konkretnemu celowi: skierowaniu uwagi innego zwierzęcia na miejsce, w którym uciekła zdobycz.

Dlaczego ten przykład jest tak ważny

Gesty referencyjne długo kojarzono przede wszystkim z ludźmi, małpami człekokształtnymi i niektórymi ptakami o dużych mózgach. Strzępiel pokazuje, że podobna funkcja komunikacyjna może pojawić się w zupełnie innym kontekście ewolucyjnym, jeśli istnieje odpowiednia presja ekologiczna. Ryba nie musi posiadać systemu gestów podobnego do ludzkiego, aby rozwiązać problem „tam jest coś, czego sam nie mogę dosięgnąć”. Partner innego gatunku staje się narzędziem łowieckim, ale takim, które trzeba najpierw skutecznie poinformować, gdzie ma działać.

Gest referencyjny nie oznacza ludzkiego języka

Określenie „gest referencyjny” ma techniczne znaczenie. Badacze nie twierdzą, że strzępiel posiada język z gramatyką ani że mentalnie opisuje murenę zdaniem „ryba jest w tej szczelinie”. Chodzi o obserwowalne kryteria zachowania: sygnał odnosi uwagę odbiorcy do zewnętrznego obiektu lub miejsca, jest kierowany do potencjalnego partnera, nie działa fizycznie na cel i jest używany elastycznie w zależności od reakcji odbiorcy. Tak ostrożne sformułowanie jest ważne, bo właśnie ono czyni wynik mocnym. Bez przypisywania rybie ludzkich zdolności poznawczych można wykazać, że potrafi rozwiązywać problem komunikacyjny funkcjonalnie podobny do wskazywania partnerowi interesującego miejsca.

#gesty#komunikacja#murena#polowanie zespołowe#rafa koralowa#strzępiel
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki