Tamy mogą zatrzymywać część wody, która inaczej trafiłaby do oceanu
Budowa wielkich zbiorników zmienia nie tylko lokalny krajobraz i przepływ rzeki. Gdy napełnia się sztuczny zbiornik, część wody zostaje czasowo przeniesiona z naturalnej drogi ku morzu do magazynu na lądzie. W globalnych bilansach poziomu morza retencja w zbiornikach jest dlatego traktowana jako składnik działający przeciwnie do wyczerpywania wód podziemnych: pierwsza zatrzymuje część masy na kontynentach, drugie może przesuwać ją do oceanu. Efekt zmienia się w czasie wraz z budową, napełnianiem i gospodarką zbiornikami.
Zapora zmienia miejsce przechowywania wody
Przed budową zbiornika opad w dorzeczu może spływać rzeką, zatrzymywać się naturalnie, parować lub infiltrować. Napełnienie nowego rezerwuaru zwiększa ilość wody znajdującej się w danym momencie na lądzie. W globalnym bilansie masy oznacza to mniej wody w oceanie, niż byłoby w hipotetycznym świecie bez tej dodatkowej retencji.
Nie chodzi o całkowite „zatrzymanie rzeki”
Większość zapór stale przepuszcza wodę przez turbiny, przelewy i odpływy. Zbiornik ma jednak określoną pojemność magazynową i zmienia czas przepływu. Dla poziomu morza znaczenie ma zmiana długoterminowej średniej ilości wody przechowywanej na lądzie, a nie cały strumień rzeki przepływający przez zaporę.
Największy efekt pojawia się podczas tworzenia nowej retencji
Gdy zbiornik jest napełniany po raz pierwszy, magazyn lądowy rośnie. Po osiągnięciu typowego poziomu dalsza eksploatacja polega głównie na sezonowym wahaniu zapasu wokół pewnej średniej. Dlatego wpływ globalnej floty zapór na historyczny bilans poziomu morza zależy od okresów intensywnej budowy i zmian całkowitej pojemności retencyjnej.
Parowanie i infiltracja komplikują prosty bilans
Duża powierzchnia sztucznego jeziora może zwiększać parowanie, a część wody infiltruje do gruntu. Ta para może potem spaść w innym miejscu, a infiltracja może zasilać wody podziemne. Z tego powodu nie można po prostu zsumować nominalnych pojemności wszystkich zbiorników i uznać wyniku za trwałą zmianę oceanu. Badania budżetu poziomu morza modelują efekty netto.
Człowiek przesuwa wodę w obu kierunkach
Z jednej strony zapory i zbiorniki zwiększają retencję na lądzie. Z drugiej wyczerpywanie wód podziemnych, osuszanie niektórych obszarów czy inne zmiany magazynowania mogą dostarczać dodatkową wodę do oceanu. Publikacje analizujące XX-wieczny budżet poziomu morza uwzględniają te antropogeniczne zmiany magazynowania jako przeciwstawne składniki jednego bilansu.
Dlaczego dawny wpływ nie musi mówić wiele o przyszłym
Tempo budowy dużych zapór zmieniało się historycznie, podobnie jak sposób eksploatacji istniejących zbiorników. Jednocześnie rośnie znaczenie innych składników, takich jak utrata lodu i rozszerzalność cieplna. Wkład retencji nie jest więc stałą korektą, którą można odejmować od poziomu morza w każdym stuleciu w tej samej wielkości.
Globalny obieg wody obejmuje infrastrukturę
Tama wydaje się obiektem lokalnym, ale miliony zbiorników, kanałów, systemów nawadniających i studni zmieniają rozmieszczenie wody pomiędzy lądem, atmosferą i oceanem. Człowiek nie tworzy nowej wody, lecz zmienia miejsce i czas jej przechowywania. Przy wystarczająco dużej skali takie decyzje stają się mierzalnym elementem globalnego bilansu hydrologicznego.
Retencja w zbiornikach ma jeszcze jedną skalę czasową: osady stopniowo zmniejszają pojemność wielu zapór, a zmiany zasad eksploatacji mogą przesuwać średnią ilość magazynowanej wody bez budowy nowej konstrukcji. Z drugiej strony nowe zbiorniki zwiększają potencjalną retencję. Dlatego wkład zapór do globalnego budżetu poziomu morza jest historią zmieniającą się z dekady na dekadę, a nie stałą właściwością istniejącej infrastruktury. Badania budżetu poziomu morza zestawiają retencję ze składnikami działającymi przeciwnie, takimi jak wyczerpywanie wód podziemnych. Najciekawsza lekcja nie polega na tym, że jedna zapora „obniża ocean”, lecz że sumaryczne decyzje o magazynowaniu wody na lądzie mogą być wystarczająco duże, by pojawić się w globalnym bilansie masy oceanu.