Potrawy i gotowanieMięso, ogień, dym i długie gotowanie

Ten sam kawałek mięsa może wydawać się znacznie delikatniejszy tylko dlatego, że pokrojono go w poprzek włókien

Kierunek krojenia nie zmienia składu chemicznego mięsa, a mimo to może silnie zmienić jego opór podczas jedzenia. Włókna mięśniowe są długimi strukturami ułożonymi w określonym kierunku. Gdy plaster tnie się w poprzek włókien, nóż skraca je jeszcze przed pierwszym kęsem, więc zęby muszą rozrywać krótsze odcinki. W badaniu cienkich pasków wołowiny próbki wycięte prostopadle do kierunku włókien miały wartości siły ścinania nawet o 50% niższe niż próbki wycięte równolegle. To rzadki przykład, w którym „kruchość” można zmienić po zakończeniu gotowania, nie dodając niczego i nie ogrzewając mięsa ponownie.

Steki flank z widocznym kierunkiem włókien mięśniowych; krojenie w poprzek tych włókien skraca je w każdym kawałku i ułatwia gryzienie.
Steki flank z widocznym kierunkiem włókien mięśniowych; krojenie w poprzek tych włókien skraca je w każdym kawałku i ułatwia gryzienie.Kittycataclysm, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

Mięsień ma kierunek

Szkieletowy mięsień nie jest jednorodną kostką białka. Zawiera długie włókna zorganizowane w pęczki, otoczone warstwami tkanki łącznej. W wielu kawałkach ich kierunek można zobaczyć gołym okiem jako linie biegnące przez powierzchnię. Ta anizotropia — zależność właściwości od kierunku — sprawia, że mechaniczne rozerwanie próbki wzdłuż i w poprzek struktury nie jest równoważne.

Nóż wykonuje część pracy za zęby

Jeżeli kroimy równolegle do włókien, w plastrze pozostają długie odcinki mięśnia. Podczas żucia trzeba je zginać, ścinać i rozrywać. Cięcie prostopadłe skraca je już na desce. Każdy kęs zawiera więcej przeciętych końców i krótszą drogę, na której struktura może stawiać opór. Mechanizm przypomina różnicę między próbą rozerwania długiego sznura a sterty bardzo krótkich fragmentów tego samego materiału.

Efekt da się zmierzyć aparatem, nie tylko poczuć

W badaniu sześciu mięśni wołowych przygotowywanych jako paski stir-fry porównano grubość plastrów oraz orientację włókien. Autorzy stwierdzili, że kierunek włókien miał istotne znaczenie, a próbki cięte prostopadle wykazywały wartości siły ścinania nawet do 50% niższe niż te cięte równolegle. To nie znaczy, że każda pieczeń stanie się dokładnie „o połowę delikatniejsza” — liczba dotyczy konkretnego eksperymentu — ale potwierdza realność i skalę zjawiska.

Dlaczego wynik zależy też od grubości plastra

W tym samym badaniu grubość wpływała na właściwości pasków. To logiczne: nawet przy dobrym kierunku grubszy plaster pozostawia dłuższe odcinki struktury do przeżucia i zmienia objętość materiału deformowanego w ustach. Ostateczna kruchość zależy więc jednocześnie od samego mięśnia, obróbki cieplnej, grubości cięcia i orientacji włókien. Kierunek krojenia jest tylko jednym czynnikiem, ale wyjątkowo łatwym do zmiany już po ugotowaniu.

Nie zawsze kierunek włókien jest stały w całym kawałku

W dużych, anatomicznie złożonych kawałkach przebieg włókien może zmieniać się między regionami. Dlatego prawidłowe „against the grain” nie zawsze oznacza jeden kierunek noża od początku do końca. Metody laboratoryjnego pomiaru kruchości wręcz standaryzują orientację próbek względem włókien, bo niewłaściwy kąt potrafi zafałszować wynik. Kuchenny zwyczaj krojenia w poprzek ma więc bezpośredni odpowiednik w metodologii nauki o mięsie.

Dlaczego laboratoria tak pilnują kierunku próbek

Standardowe testy Warnera–Bratzlera i slice shear force mają mierzyć właściwości mięsa, a nie przypadkowy kąt cięcia. Dlatego próbki orientuje się względem przebiegu włókien i ścina w określonym kierunku. Gdyby raz przygotować rdzeń równolegle, a innym razem ukośnie, wynik zawierałby efekt geometrii zamiast tylko różnicy w tkance. Badania nad regulowanymi prowadnicami do cięcia powstały właśnie dlatego, że kąt włókien potrafi zmieniać się nawet w obrębie jednego mięśnia. Kuchenny zwyczaj „znajdź grain i tnij w poprzek” ma więc dokładnie ten sam fundament mechaniczny, który naukowcy muszą kontrolować w aparaturowym pomiarze kruchości. Efekt jest szczególnie ważny w mięśniach o wyraźnych, długich włóknach. W bardzo miękkim kawałku różnica może być mniej dramatyczna, lecz zasada mechaniczna pozostaje ta sama: orientacja struktury wpływa na opór stawiany podczas ścinania i żucia.

Dlaczego kierunek cięcia może być ważniejszy w twardszym mięśniu

Gdy sama tkanka jest bardzo delikatna, niewielka zmiana geometrii włókien może być ledwo zauważalna. W mięśniu, który stawia większy opór, skrócenie włókien przed żuciem usuwa większą część pracy mechanicznej, jaką musiałyby wykonać zęby. Dlatego efekt „against the grain” szczególnie pomaga w kawałkach o wyraźnej, włóknistej strukturze. Nie zastąpi właściwej obróbki cieplnej ani nie rozpuści tkanki łącznej, ale może wykorzystać to, co już osiągnęliśmy gotowaniem. To również tłumaczy, dlaczego cienkie plastry flank steak czy skirt steak tradycyjnie kroi się w poprzek: sposób porcjowania staje się ostatnim etapem projektowania tekstury. Nóż może więc realnie zmienić mechaniczne zadanie, które za chwilę wykonają zęby.

#krojenie#kruchość#tekstura#włókna mięśniowe#wołowina
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki