GeografiaWulkany i krainy geotermalne

Trzy jeziora Kelimutu potrafią zmieniać kolory niezależnie od siebie

Na szczycie indonezyjskiego Kelimutu leżą trzy jeziora kraterowe położone niemal obok siebie, a jednak ich wody mogą mieć różne barwy i zmieniać je w różnym czasie. Nie chodzi o prosty efekt światła. Badania geochemiczne wykazały, że jeziora są kwaśnymi solankami o odmiennych warunkach chemicznych, a część z nich jest zasilana przez podwodne fumarole. Zmiany dopływu gazów, stanu utlenienia, zawartości żelaza, siarki i zawieszonych cząstek mogą zmieniać sposób, w jaki woda pochłania i rozprasza światło. Sąsiedztwo nie oznacza więc identycznej chemii.

Trzy jeziora kraterowe Kelimutu o różnych barwach; ich kolory zmieniają się okresowo.
Trzy jeziora kraterowe Kelimutu o różnych barwach; ich kolory zmieniają się okresowo.Trzy jeziora kraterowe Kelimutu o różnych barwach; ich kolory zmieniają się okresowo. — Tom Casadevall (U.S. Geological Survey), Public Domain, via Wikimedia Commons · Public Domain

Trzy zbiorniki, trzy osobne laboratoria

Kelimutu na wyspie Flores ma trzy jeziora kraterowe położone bardzo blisko siebie. Ich sława nie wynika tylko z tego, że są kolorowe, lecz z faktu, że barwy potrafią się zmieniać, a każde jezioro może zachowywać się inaczej. Już badania geochemiczne z początku lat 90. wykazały wyraźne różnice między zbiornikami. W dwóch obserwowano charakterystyczne upwellingi interpretowane jako przejaw zasilania przez podwodne fumarole, czyli dopływu płynów i gazów z systemu hydrotermalnego.

Kolor jest skutkiem chemii, nie dekoracją

Woda sama w sobie nie ma trwałego „koloru Kelimutu”. O wyglądzie jeziora decydują rozpuszczone jony, zawieszone cząstki i minerały oraz to, w jakim stanie utlenienia znajdują się niektóre pierwiastki. Szczególnie ważne mogą być związki żelaza i siarki oraz drobny koloidalny materiał. Zmiana warunków redoks może przestawić równowagę między formami chemicznymi, które inaczej pochłaniają światło lub tworzą inne osady. Dlatego zmiana barwy może sygnalizować zmianę procesów zachodzących w wodzie.

Dlaczego sąsiednie jeziora się nie wyrównują

Każdy krater ma własną geometrię, dopływ wody, tempo parowania i połączenia z podziemnym systemem. Nawet jeśli wszystkie należą do jednego wulkanu, nie oznacza to, że są jednym połączonym zbiornikiem. Drobne różnice w dopływie gazów hydrotermalnych mogą z czasem prowadzić do dużych różnic chemicznych. To podobne do trzech naczyń ustawionych obok siebie, ale podłączonych do innych przewodów: wspólne otoczenie nie wymusza tego samego składu.

Zmiany obserwuje się także współcześnie

Raporty indonezyjskich służb wulkanologicznych publikowane przez Smithsonian pokazują, że barwy jezior nadal są monitorowane wraz z temperaturą, zapachem siarki i oznakami aktywności hydrotermalnej. W maju 2024 roku jedno z jezior zmieniało kolor od zielonego do ciemnozielonego i brunatnoczarnego, podczas gdy inne pozostawało jasnoniebieskie. Sam kolor nie jest oczywiście prostym „wskaźnikiem erupcji”, ale jest jednym z widocznych objawów zmieniającego się środowiska chemicznego.

Kelimutu jako lekcja o jeziorach wulkanicznych

Jezioro kraterowe może wyglądać jak bierny element krajobrazu, a w rzeczywistości być częścią czynnego systemu geochemicznego. W Kelimutu reakcje w wodzie zapisują zmiany dopływu gazów, procesów utleniania i mineralizacji w postaci widocznej gołym okiem. Dlatego fotografia tego samego jeziora wykonana w innym okresie nie musi przedstawiać „innego filtra aparatu” — może dokumentować autentyczną zmianę stanu chemicznego zbiornika.

Nie ma jednego „barwnika Kelimutu”

Popularne opisy czasem próbują przypisać każdemu kolorowi jeden pierwiastek, ale geochemia jezior jest bardziej złożona. Na barwę wpływa jednocześnie stan utlenienia żelaza, obecność siarki koloidalnej i krzemionki, przejrzystość wody oraz osady unoszące się w toni. Ten sam odcień może powstać z różnych kombinacji procesów, dlatego naukowcy nie diagnozują stanu jeziora wyłącznie na podstawie fotografii. Kolor jest wskazówką, nie pełnym wynikiem analizy chemicznej.

Jak bada się jezioro, do którego nie wystarczy zajrzeć

Najwięcej informacji dają połączone pomiary temperatury, pH, stężenia jonów, gazów i właściwości osadów. Geochemicy wykorzystują także modele specjacji, aby określić, w jakiej postaci chemicznej występują pierwiastki w konkretnych warunkach. Dopiero takie dane pozwalają wiązać zmianę koloru z procesami redoks czy dopływem hydrotermalnym. Kelimutu jest więc dobrym przykładem różnicy między obserwacją zjawiska a wyjaśnieniem jego mechanizmu.

#Flores#fumarole#geochemia#Indonezja#jeziora kraterowe#Kelimutu
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki