PolskaInżynieria, przemysł i wielkie polskie przedsięwzięcia

Tunel pod Martwą Wisłą drążono maszyną, która jednocześnie tworzyła jego ściany

Tunel drogowy pod Martwą Wisłą w Gdańsku wykonano w dwóch równoległych rurach, a zasadniczy odcinek podziemny wydrążono tarczą TBM. Państwowy Instytut Geologiczny wskazuje, że zastosowanie TBM pozwoliło uniknąć rozległego odwadniania gruntu podczas przejścia pod rzeką. Maszyna nie tylko urabia grunt przed sobą. Tuż za jej tarczą montuje się prefabrykowane żelbetowe segmenty tworzące pierścienie obudowy. W efekcie tunel powstaje w krótkim cyklu: grunt jest wybierany, urobek usuwany, a świeżo wydrążona przestrzeń niemal od razu otrzymuje konstrukcyjną „skorupę”.

Pod rzeką nie można po prostu wykopać rowu

Najbardziej intuicyjna metoda budowy tunelu to wykop otwarty: odsłonić teren, zbudować konstrukcję i zasypać ją ponownie. Pod czynną drogą wodną oznaczałoby to jednak potężną ingerencję w rzekę, żeglugę i warunki gruntowo-wodne. W Gdańsku zasadniczy odcinek wykonano metodą tarczową. Maszyna pracowała pod dnem, podczas gdy rzeka mogła funkcjonować nad nią. To główna zaleta tunelowania głębokiego w mieście: miejsce pracy jest odseparowane od powierzchni znacznie lepiej niż w wielkim otwartym wykopie.

TBM utrzymuje stateczność przodka

Przed czołem tunelu znajduje się grunt pod ciśnieniem wody i ciężarem warstw nad nim. Gdyby usuwać go bez kontroli, ściana wykopu mogłaby się osuwać, a powierzchnia nad tunelem osiadać. Tarcza TBM zapewnia mechaniczne i ciśnieniowe podparcie przodka odpowiednio do zastosowanej technologii. Obracająca się głowica skrawa grunt, ale równie ważne jest kontrolowanie równowagi między ciśnieniem gruntu i wody a ciśnieniem utrzymywanym przez maszynę. Tunelowanie jest więc nie tylko wierceniem, lecz ciągłym zarządzaniem stanem naprężeń wokół pustej przestrzeni.

Ściana tunelu powstaje z powtarzalnych segmentów

Za tarczą montuje się prefabrykowane elementy żelbetowe, tak zwane tubingi, które po połączeniu tworzą pełny pierścień obudowy. Kolejne pierścienie budują rurę tunelu jak gigantyczny zestaw powtarzalnych klocków. Prefabrykacja pozwala kontrolować jakość elementów poza miejscem drążenia, a montaż wewnątrz maszyny jest szybki i przewidywalny. Obudowa przejmuje nacisk gruntu i wody oraz ogranicza deformacje. Z punktu widzenia logistyki oznacza to stały strumień ciężkich segmentów dostarczanych dokładnie w tempie postępu TBM.

Maszyna musi pozbywać się urobku równie szybko, jak drąży

Każdy metr tunelu oznacza usunięcie wielu ton gruntu. Jeżeli system transportu urobku nie nadąża, głowica nie może kontynuować pracy. W zależności od technologii materiał jest odbierany przenośnikami lub transportowany w innej postaci do miejsca wywozu. W tym samym czasie w przeciwnym kierunku płyną segmenty obudowy, materiały eksploatacyjne i personel. TBM jest zatem ruchomą fabryką pracującą pod ziemią. Jej wydajność zależy nie tylko od mocy głowicy, lecz od całej logistyki za maszyną.

Dwie rury poprawiają organizację ruchu i bezpieczeństwo

Tunel pod Martwą Wisłą składa się z dwóch równoległych naw. Rozdzielenie kierunków ruchu ogranicza możliwość bezpośrednich zderzeń czołowych i pozwala niezależnie organizować wentylację oraz sytuacje awaryjne. Między nawami wykonuje się połączenia umożliwiające ewakuację. Z punktu widzenia budowy oznacza to konieczność wydrążenia dwóch długich odcinków zamiast jednego bardzo szerokiego. Mniejsza średnica każdej rury jest jednak łatwiejsza do wykonania tarczą i lepiej odpowiada układowi pasów ruchu.

Dlaczego ograniczenie odwodnienia jest ważne

Pompowanie wody z gruntu może obniżać zwierciadło wód podziemnych i powodować osiadania w otoczeniu. W mieście jest to szczególnie ryzykowne dla budynków i infrastruktury. PIG zwraca uwagę, że technologia TBM pozwoliła podczas budowy tunelu uniknąć rozległego odwodnienia. Zamiast próbować stworzyć suchą przestrzeń na całej trasie, maszyna i szczelna obudowa pracowały w warunkach ciśnienia gruntowo-wodnego. To dobry przykład projektowania, które nie „usuwa” środowiska, lecz buduje urządzenie zdolne bezpiecznie w nim działać.

Lekcja inżynierska

TBM zmienia budowę tunelu w powtarzalny proces przemysłowy: urabianie, usunięcie gruntu, przesunięcie maszyny i montaż kolejnego pierścienia obudowy. Najważniejsze dzieje się jednak na styku z gruntem, którego nie widać po ukończeniu. Trzeba utrzymać stateczność przodka, ograniczyć osiadania i kontrolować wodę. Tunel pod Martwą Wisłą pokazuje, że współczesna budowa pod rzeką nie polega na pokonaniu wody siłą. Polega na stworzeniu szczelnego, kontrolowanego procesu, który może przesuwać się pod nią metr po metrze.

Postęp TBM jest mierzony w metrach na dobę, ale nie powinno się maksymalizować go za wszelką cenę. Zbyt szybkie urabianie przy źle dobranych parametrach może pogorszyć kontrolę nad przodkiem lub utrudnić logistykę segmentów. Maszyna musi pracować w rytmie, który zachowuje równowagę wszystkich podsystemów. To przypomina linię produkcyjną: zwiększenie prędkości jednego stanowiska nic nie daje, jeśli następne nie nadąża. Najwydajniejszy tunel powstaje wtedy, gdy urabianie, transport i obudowa są zsynchronizowane.

#budownictwo podziemne#Gdańsk#Martwa Wisła#prefabrykacja#TBM#tunel
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki