Wpadający do czarnej dziury przekracza horyzont, choć z daleka jego sygnał niemal znika
Popularne zdanie, że obiekt „zastyga na horyzoncie na zawsze”, jest zbyt dosłowne. Spadający obserwator przekracza horyzont w skończonym czasie mierzonym własnym zegarem. Odległy obserwator nie otrzymuje jednak prostego obrazu tego momentu: kolejne sygnały zbliżającego się obiektu docierają coraz później, są coraz silniej przesunięte ku czerwieni i coraz słabsze. W praktyce obiekt nie pozostaje więc wiecznie widoczną, zamrożoną figurą na brzegu czarnej dziury — szybko zanika z obserwacji, choć w jego własnym doświadczeniu horyzont zostaje przekroczony.
Dwa zegary, dwa opisy
Wyobraźmy sobie statek spadający ku nierotującej czarnej dziurze. Astronauta ma zegarek na pokładzie, a daleko od czarnej dziury znajduje się drugi obserwator. W ogólnej teorii względności czas mierzony przez astronautę — jego czas własny — nie zachowuje się tak samo jak współrzędna czasowa wygodna dla dalekiego obserwatora. Astronauta osiąga i przekracza horyzont w skończonym czasie własnym. Nie musi czekać nieskończenie długo. To istotne, bo popularne wizualizacje często sugerują, jakoby sam spadający nigdy nie mógł dotrzeć do granicy.
Skąd bierze się wrażenie „zamarzania”
Światło wysyłane przez spadający statek musi wydostać się z coraz głębszego pola grawitacyjnego. Kolejne impulsy docierają do odległego odbiorcy w coraz większych odstępach i z coraz mniejszą energią. Długość ich fali rośnie: sygnał ulega grawitacyjnemu przesunięciu ku czerwieni. Jeśli astronauta wysyła serię identycznych błysków, daleki obserwator widzi je coraz wolniej, coraz bardziej poczerwienione i coraz słabsze. Matematyczny opis w klasycznych współrzędnych Schwarzschilda sprawia, że chwila dotarcia do horyzontu odpowiada nieskończonej wartości tej współrzędnej czasowej, ale nie oznacza to nieskończonego czasu przeżywanego przez spadającego.
Nie zobaczylibyśmy wiecznej fotografii na horyzoncie
Sformułowanie „zastyga na horyzoncie” bywa użyteczne jako pierwszy skrót, lecz łatwo je źle zrozumieć. Nie oznacza, że teleskop mógłby przez miliardy lat oglądać jasny, nieruchomy obiekt zawieszony tuż nad granicą. Sygnał traci energię i staje się coraz trudniejszy do wykrycia. W realnym środowisku dochodzą również ograniczenia detektora i promieniowanie otoczenia. Obiekt z perspektywy zewnętrznej po prostu zanika. Horyzont jest więc lepiej rozumieć poprzez zachowanie sygnałów i strukturę przyczynową niż poprzez obraz dosłownie zatrzymanego filmu.
Co widzi sam astronauta
Własny zegar spadającego nie zaczyna zwalniać „dla niego samego”. Lokalnie sekunda nadal trwa sekundę. W przypadku dostatecznie masywnej czarnej dziury astronauta może przekroczyć horyzont bez natychmiastowej katastrofy pływowej. Nadal może odbierać światło z zewnętrznego Wszechświata, lecz po przekroczeniu horyzontu nie może już wysłać wiadomości, która dotarłaby do odległego odbiorcy. Jego doświadczenie i obserwacje dalekiego widza nie są sprzeczne: odnoszą się do różnych pomiarów czasu i do różnych rodzin sygnałów świetlnych.
Lekcja o czasie w ogólnej teorii względności
Ta historia jest dobrym przykładem, dlaczego w silnym polu grawitacyjnym nie ma jednego uniwersalnego zegara, który po prostu odmierza „czas Wszechświata”. Wartości współrzędnych zależą od tego, jak opisujemy czasoprzestrzeń, natomiast czas własny mierzony zegarem podróżnika jest wielkością fizyczną. Horyzont odsłania tę różnicę wyjątkowo mocno: pewna współrzędna może zachowywać się osobliwie dokładnie tam, gdzie spadający obserwator nie napotyka lokalnej osobliwości. To jeden z powodów, dla których czarne dziury tak często produkują pozorne paradoksy w popularnych opisach.