GeografiaOceany, prądy i globalny obieg wody

Zamarzanie oceanu może sprawić, że woda pod lodem zacznie tonąć

Gdy powstaje lód morski, większość soli nie zostaje zamknięta w jego kryształach. Jest odrzucana do otaczającej wody, która staje się bardziej słona, a więc gęstsza. W sprzyjających warunkach taka woda może opadać i uczestniczyć w tworzeniu głębokich lub przydennych mas wodnych. To zaskakujące sprzężenie: zamarzanie powierzchni tworzy lekki lód, który pływa, a równocześnie może „dociążyć” wodę znajdującą się pod nim. Podczas tworzenia lodu morskiego większość soli pozostaje w oceanie. Powstała słona i bardzo zimna woda może stać się na tyle gęsta, by opadać i zasilać głęboką cyrkulację.

Schemat odrzucania soli podczas tworzenia lodu morskiego: gęsta solanka wypływa z lodu i opada w dół.
Schemat odrzucania soli podczas tworzenia lodu morskiego: gęsta solanka wypływa z lodu i opada w dół.Algot K. Peterson / Wikimedia Commons / CC BY 3.0 · CC BY 3.0

Dlaczego lód morski nie ma zasolenia oceanu

Kryształowa struktura lodu powstającego z wody morskiej nie przyjmuje łatwo większości rozpuszczonych soli. Podczas zamarzania część solanki może zostać uwięziona w kanałach i kieszeniach, ale znaczna ilość soli pozostaje w cieczy. Dlatego świeżo powstający lód morski jest dużo mniej słony niż woda oceaniczna, a jego tworzenie zwiększa zasolenie otoczenia.

Sól zmienia ciężar tej samej objętości wody

Większe zasolenie oznacza większą gęstość. Jeżeli powierzchniowa woda jest jednocześnie bardzo zimna, połączenie niskiej temperatury i wysokiego zasolenia może uczynić ją cięższą od wody leżącej niżej. Wtedy zaczyna zachodzić konwekcja: gęsta woda opada, a jej miejsce zajmuje woda lżejsza.

Polarne fabryki gęstej wody

NOAA opisuje zamarzanie morza w regionach polarnych jako proces, który może zwiększać zasolenie otaczającej wody i wspierać jej zanurzanie. Szczególnie ważne są obszary, gdzie zimą intensywnie tworzy się lód, a wiatr lub prądy odsuwają go od miejsca powstania, pozostawiając otwartą wodę zdolną do dalszej utraty ciepła i kolejnych epizodów zamarzania.

To nie jest automat działający wszędzie

Sam fakt obecności lodu nie gwarantuje powstawania wód głębinowych. Liczą się temperatura, początkowe zasolenie, głębokość, dopływ słodkiej wody, wiatr, ukształtowanie dna i to, czy gęsta woda może odpłynąć z szelfu. W różnych częściach Arktyki i Antarktyki warunki są odmienne, dlatego tworzenie głębokich i przydennych mas wodnych jest skoncentrowane w określonych regionach.

Dlaczego to ma znaczenie dla całego oceanu

Jeżeli ciężka woda opadnie na dużą głębokość, może rozprzestrzeniać się daleko od miejsca powstania. Wnosi ze sobą tlen i charakterystyczne właściwości temperatury oraz zasolenia. Tak powstałe masy wodne są elementami wielkoskalowej cyrkulacji, która transportuje ciepło, sól, gazy i substancje odżywcze między basenami.

Zamarzanie i topnienie działają przeciwnie

Zamarzanie usuwa z cieczy część wody w postaci stosunkowo świeżego lodu i pozostawia sól w oceanie. Topnienie lodu morskiego dostarcza natomiast względnie świeżej wody powierzchniowej i może wzmacniać lekką warstwę na górze. Dlatego sezonowy cykl lodu wpływa nie tylko na albedo i temperaturę, lecz także na pionową strukturę zasolenia.

Niezwykły bilans

Na pierwszy rzut oka zamarzanie powinno po prostu „unieruchamiać” wodę na powierzchni. Tymczasem część skutku zachodzi w przeciwnym kierunku: powstanie lodu może uruchomić ruch w dół w cieczy pod nim. To dobry przykład, jak przemiana fazowa zmienia nie tylko stan wody, ale cały układ gęstości i przepływu.

Proces odrzucania solanki dobrze pokazuje, że przemiana fazowa może zmieniać własności cieczy bez dodawania soli z zewnątrz. Sól była już w wodzie morskiej; zamarzanie jedynie rozdziela ją nierówno między powstający lód i pozostającą ciecz. W młodym lodzie część solanki może zostać uwięziona w kanałach, a z czasem odpływać, dlatego zasolenie lodu zależy także od jego wieku i temperatury. Dla cyrkulacji najważniejszy jest jednak bilans: tworzenie lodu usuwa z powierzchni przede wszystkim wodę, pozostawiając względnie bardziej słoną ciecz. Gdy jednocześnie panuje silne chłodzenie, oba procesy — spadek temperatury i wzrost zasolenia — działają w kierunku zwiększenia gęstości. To właśnie zbieżność kilku warunków, a nie samo pojawienie się lodu, tworzy szczególnie sprzyjające środowisko dla produkcji gęstych wód.

#konwekcja#lód morski#odrzucanie solanki#wody głębinowe#zasolenie
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki