1941: Pearl Harbor — zwycięstwo taktyczne, które wciągnęło Stany Zjednoczone do wojny, zamiast je z niej wypchnąć
7 grudnia 1941 r. japońskie lotnictwo pokładowe zaatakowało amerykańską bazę Pearl Harbor na Hawajach. Uderzenie ciężko uszkodziło flotę liniową i zabiło ponad 2300 amerykańskich żołnierzy i cywilów, ale nie zniszczyło lotniskowców, które znajdowały się poza portem, ani kluczowych składów paliwa i zaplecza remontowego. Następnego dnia Kongres wypowiedział wojnę Japonii, a 11 grudnia Niemcy i Włochy wypowiedziały wojnę Stanom Zjednoczonym. Japoński plan miał stworzyć czas na zajęcie i umocnienie nowych zdobyczy w Azji i na Pacyfiku; zamiast skłonić USA do kompromisu, atak zjednoczył amerykańską opinię publiczną wokół wojny. Gdyby Pearl Harbor nie zostało zaatakowane, natychmiastowe wejście USA do wojny z Japonią 8 grudnia nie nastąpiłoby w tej formie, lecz narastający konflikt interesów na Pacyfiku pozostawał nierozwiązany.
_burning_at_Pearl_Harbor_1941.jpg)
Co Japonia chciała osiągnąć
Japońska ekspansja w Chinach i Azji Południowo-Wschodniej doprowadziła do coraz ostrzejszego konfliktu z Waszyngtonem. Amerykańskie restrykcje gospodarcze, zwłaszcza dotyczące ropy, zwiększały presję na Tokio. Japońscy przywódcy zdecydowali się na ofensywę mającą szybko opanować obszary bogate w surowce. Pearl Harbor było główną bazą amerykańskiej Floty Pacyfiku, dlatego admirał Isoroku Yamamoto planował ciężkim uderzeniem osłabić możliwość przeszkodzenia pierwszej fazie podbojów. National Park Service opisuje strategiczną kalkulację jako próbę zadania USA strat na tyle dotkliwych, by Japonia mogła umocnić zdobycze i później wynegocjować korzystny pokój.
Dlaczego wielkie zniszczenia nie oznaczały strategicznego sukcesu
Atak zatopił lub uszkodził wszystkie osiem amerykańskich pancerników znajdujących się w Pearl Harbor, zniszczył wiele samolotów i spowodował ogromne straty ludzkie. Jednocześnie amerykańskie lotniskowce nie znajdowały się w bazie. Ocalały również warsztaty remontowe i zapasy paliwa, dzięki którym Pearl Harbor mogło nadal działać jako baza. Większość uszkodzonych okrętów poza USS Arizona i USS Utah została później podniesiona lub naprawiona. Jeszcze ważniejszy był efekt polityczny: 8 grudnia Franklin D. Roosevelt zwrócił się do Kongresu, który niemal jednogłośnie ogłosił stan wojny z Japonią. Atak zlikwidował dużą część wcześniejszego sporu w USA o bezpośrednie uczestnictwo w konflikcie.
A gdyby Japonia nie zaatakowała Pearl Harbor?
Brak uderzenia na Hawaje nie oznacza automatycznie, że Stany Zjednoczone pozostałyby poza II wojną światową. Japonia planowała równoczesne działania przeciw terytoriom i interesom amerykańskim, brytyjskim oraz holenderskim w Azji i na Pacyfiku. Atak na Filipiny — będące wówczas pod zwierzchnictwem USA — sam mógł doprowadzić do wojny. Można natomiast powiedzieć, że bez spektakularnego ataku na Pearl Harbor proces polityczny w Waszyngtonie mógł wyglądać inaczej, a mobilizacja opinii publicznej mogła być mniej natychmiastowa. Jeżeli Japonia próbowałaby ominąć wszystkie amerykańskie posiadłości, musiałaby z kolei prowadzić ekspansję z nienaruszoną Flotą Pacyfiku na swoim skrzydle.
A gdyby atak był jeszcze skuteczniejszy?
Często rozważa się scenariusz, w którym Japończycy zastają w porcie amerykańskie lotniskowce albo wykonują kolejną falę uderzenia na składy paliwa i stocznie. Takie straty mogłyby wyraźnie opóźnić amerykańskie operacje na Pacyfiku. Nie rozwiązywały jednak podstawowego problemu strategicznego Japonii: Stany Zjednoczone miały znacznie większy potencjał przemysłowy i mogły budować nowe okręty oraz samoloty w tempie trudnym do dorównania. Dlatego lepszy wynik 7 grudnia mógł zmienić pierwsze miesiące wojny, ale nie pozwala sam w sobie przewidzieć japońskiego zwycięstwa w całym konflikcie.
Dlaczego nieobecność lotniskowców okazała się tak ważna
Przed wojną pancernik nadal był symbolem siły floty, dlatego zniszczenia Battleship Row wyglądały jak unicestwienie amerykańskiej potęgi. Wojna na Pacyfiku szybko pokazała jednak, że o najdalszym zasięgu uderzeń decydują lotniskowce i ich grupy lotnicze. Enterprise, Lexington i Saratoga nie zostały 7 grudnia zatopione w Pearl Harbor, dzięki czemu USA zachowały narzędzie potrzebne do rajdów i bitew pierwszej połowy 1942 r. Nie oznacza to, że Japończycy „popełnili prosty błąd”, którego łatwo było uniknąć — położenie amerykańskich lotniskowców było częścią niepewności operacyjnej. Pokazuje to natomiast, jak zmieniała się technologia wojny morskiej: atak wymierzony w flotę pancerników pozostawił nienaruszony typ okrętu, który miał stać się najważniejszy w kolejnych kampaniach.