HistoriaMomenty przełomowe

1942–1943: Stalingrad — kapitulacja całej niemieckiej armii zmieniła psychologię wojny na Wschodzie

Bitwa o Stalingrad trwała od lata 1942 r. do początku lutego 1943 r. Niemiecka 6. Armia wdarła się do miasta nad Wołgą, ale radziecka operacja „Uran” uderzyła w słabiej bronione skrzydła sił Osi i zamknęła ponad 200 tysięcy żołnierzy w kotle. Hitler zabronił przebicia się, a Luftwaffe nie była w stanie zaopatrywać okrążonej armii drogą powietrzną. Po miesiącach walk resztki sił skapitulowały. Stalingrad nie był jedynym momentem, który odwrócił wojnę niemiecko-radziecką, lecz stał się ogromnym militarnym i psychologicznym przełomem. Gdyby Niemcy zdobyli miasto i uniknęli okrążenia, kampania 1942 r. wyglądałaby korzystniej dla nich, ale nie rozwiązywałaby problemów logistycznych ani nie niszczyła rosnącego potencjału ZSRR.

Dlaczego Niemcy w ogóle znaleźli się nad Wołgą

Po niepowodzeniu zdobycia Moskwy w 1941 r. niemiecka strategia na rok 1942 skierowała główny wysiłek na południe Związku Radzieckiego. Celem były między innymi pola naftowe Kaukazu, a Stalingrad leżał na ważnym szlaku komunikacyjnym nad Wołgą. Walki o miasto nabrały także znaczenia symbolicznego ze względu na jego nazwę. Niemcy opanowali znaczną część zabudowy, lecz nie zdołali całkowicie wyprzeć obrońców z brzegu rzeki. Intensywne walki miejskie zużywały ludzi i sprzęt, podczas gdy długie skrzydła niemieckiego zgrupowania osłaniały między innymi armie rumuńskie, włoskie i węgierskie, dysponujące słabszą bronią przeciwpancerną.

Operacja „Uran” zmieniła pytanie z „kto zdobędzie miasto?” na „kto wydostanie się z kotła?”

19 listopada 1942 r. Armia Czerwona rozpoczęła uderzenia na północ i południe od Stalingradu. Zamiast atakować najsilniejszą część niemieckiej 6. Armii w ruinach miasta, Sowieci przełamali słabsze skrzydła i połączyli zgrupowania na zachód od Stalingradu. Według United States Holocaust Memorial Museum w okrążeniu znalazło się ponad 220 tysięcy żołnierzy. Próba odblokowania kotła nie powiodła się, a zaopatrzenie lotnicze nie mogło dostarczyć wymaganej ilości żywności, paliwa i amunicji. Pod koniec stycznia i na początku lutego 1943 r. pozostałe siły kapitulowały; do niewoli trafiło około 91 tysięcy ludzi.

A gdyby Paulus dostał zgodę na odwrót?

Jednym z najbardziej realistycznych punktów kontrfaktycznych nie jest zdobycie całego Stalingradu, lecz wcześniejsze wycofanie 6. Armii po rozpoczęciu radzieckiego okrążenia. Gdyby jej znaczna część zdołała wyrwać się z kotła, Niemcy zachowaliby więcej doświadczonych żołnierzy i sprzętu, a Armia Czerwona miałaby trudniejsze zadanie podczas dalszych operacji zimowych. To mogło skrócić skalę katastrofy 1942–1943. Nie cofałoby jednak kluczowych problemów strategicznych: Niemcy walczyli na ogromnym froncie, nie zdobyli kaukaskiej ropy, a ZSRR posiadał rozbudowany przemysł, wielkie rezerwy ludzkie i coraz większe wsparcie alianckie.

Dlaczego Stalingrad urósł do symbolu

Klęska była pierwszą tak wielką kapitulacją niemieckiej armii w wojnie i podważyła obraz Wehrmachtu jako siły niemal niepowstrzymanej. Dla ZSRR zwycięstwo miało olbrzymią wartość propagandową i moralną. Nie oznaczało jednak, że po lutym 1943 r. wynik całej wojny był już mechanicznie przesądzony. Niemcy potrafili jeszcze przeprowadzać groźne operacje, a bitwa kurska i dalsze kampanie były przed nimi. Stalingrad jest przełomem dlatego, że zmienił skalę strat, inicjatywę i przekonanie uczestników o możliwym wyniku wojny — nie dlatego, że wszystko później stało się łatwe.

Stalingrad nie był jedynym powodem utraty inicjatywy przez Niemcy

Łatwo przedstawić mapę wojny tak, jakby od chwili kapitulacji 6. Armii każda niemiecka operacja była już odwrotem. Wiosną 1943 r. Wehrmacht potrafił jeszcze przeprowadzić skuteczną kontrofensywę pod Charkowem, a latem podjął ogromny atak na łuk kurski. Równocześnie alianci zachodni walczyli w Afryce Północnej i zwiększali presję gospodarczą oraz lotniczą. Znaczenie Stalingradu polega więc nie na magicznym „odwróceniu strzałki”, lecz na utracie wielkiej armii, fiasku kampanii południowej i pokazaniu, że Armia Czerwona potrafi planować wielkie operacje okrążające. Późniejsza przewaga ZSRR była rezultatem dalszych bitew, produkcji i mobilizacji, a nie automatycznym skutkiem jednego zwycięstwa.

#6 Armia#front wschodni#II wojna światowa#operacja Uran#Stalingrad
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki