1942: Midway — cztery utracone lotniskowce zatrzymały serię japońskich zwycięstw na Pacyfiku
W dniach 3–7 czerwca 1942 r., zaledwie pół roku po Pearl Harbor, amerykańska flota pokonała japońskie siły w rejonie atolu Midway. Kluczowe znaczenie miało złamanie części japońskiego systemu szyfrowego, dzięki czemu Amerykanie wiedzieli, gdzie spodziewać się ataku. W ciągu bitwy Japonia straciła cztery duże lotniskowce — Akagi, Kaga, Sōryū i Hiryū — wraz z wieloma doświadczonymi lotnikami i członkami załóg. USA straciły lotniskowiec Yorktown. Midway nie zakończyło wojny i nie uczyniło natychmiast Amerykanów panami Pacyfiku, ale zahamowało japońską ofensywę i pomogło przesunąć inicjatywę strategiczną. Gdyby Japonia wygrała i zniszczyła amerykańskie lotniskowce, ofensywa USA zostałaby zapewne opóźniona, lecz przewaga przemysłowa Stanów Zjednoczonych nadal rosłaby z każdym miesiącem.
Dlaczego wywiad był równie ważny jak samoloty
Japoński plan zakładał zajęcie Midway i zwabienie amerykańskich lotniskowców w pułapkę. Amerykański wywiad radiowy częściowo odczytywał japońską komunikację i ustalił, że celem oznaczonym jako „AF” jest Midway. Dzięki temu admirał Chester Nimitz mógł ustawić swoje lotniskowce w rejonie, z którego zaskoczyły przeciwnika. Samo posiadanie informacji nie gwarantowało zwycięstwa: rozpoznanie obu flot było niepełne, ataki lotnicze odbywały się w chaosie, a pierwsze amerykańskie eskadry poniosły ciężkie straty. Jednak wywiad sprawił, że słabsza liczebnie strona nie musiała ślepo szukać przeciwnika na ogromnym oceanie.
Kilka minut, które kosztowały Japonię cztery lotniskowce
Walki lotniskowców miały niezwykle gwałtowny charakter. Okręt mógł przez wiele godzin pozostawać bez kontaktu wzrokowego z przeciwnikiem, po czym kilka trafień bombami zmieniało sytuację całej floty. Amerykańskie bombowce nurkujące zastały trzy japońskie lotniskowce w krytycznym momencie operacji lotniczych i w krótkim czasie śmiertelnie je uszkodziły. Czwarty, Hiryū, odpowiedział atakami, które ciężko uszkodziły Yorktown, lecz również został odnaleziony i zniszczony. Naval History and Heritage Command określa Midway jako bitwę, która zasadniczo zmieniła przebieg wojny na Pacyfiku.
A gdyby japońska pułapka zadziałała?
Gdyby Amerykanie nie odczytali zamiarów przeciwnika, gdyby ich lotniskowce zostały wykryte pierwsze albo gdyby japońskie ataki zatopiły większą część sił Nimitza, USA mogły utracić zdolność do rozpoczęcia ofensywy w rejonie Guadalcanalu w tak krótkim czasie. Japonia zyskałaby miesiące swobody i mogłaby rozbudować zewnętrzny pierścień obrony. Nie oznaczałoby to jednak zajęcia kontynentalnych Stanów Zjednoczonych ani trwałego wyeliminowania ich floty. Amerykańskie stocznie wprowadzały do służby kolejne lotniskowce, okręty i samoloty, podczas gdy Japonii trudniej było zastępować zarówno jednostki, jak i wysoko wyszkolonych pilotów.
Dlaczego Midway było punktem zwrotnym, ale nie „bitwą, która wygrała wojnę”
Po czerwcu 1942 r. czekały jeszcze prawie trzy lata niezwykle krwawych walk. Japonia zachowywała rozległe imperium i potężną flotę, a kampania na Guadalcanalu pokazała, jak wyrównana i kosztowna mogła być dalsza wojna. Znaczenie Midway polega na zmianie trendu: japońska marynarka utraciła cztery lotniskowce pierwszej linii, których nie dało się szybko zastąpić wraz z ich doświadczonym personelem, natomiast amerykańska produkcja nabierała tempa. Od tego momentu Tokio coraz częściej musiało reagować na inicjatywy przeciwnika, zamiast swobodnie wybierać kolejne cele ofensywne.
Straty, których nie dało się zastąpić samymi nowymi okrętami
Cztery japońskie lotniskowce utracone pod Midway były częścią siły, która wykonywała wcześniejsze operacje od Pearl Harbor po Ocean Indyjski. Razem z okrętami Japonia traciła doświadczonych specjalistów pokładowych i część kadry lotniczej. Nowy lotniskowiec można zbudować, ale wyszkolenie całej grupy lotniczej i zespołu zdolnego prowadzić skomplikowane operacje na morzu wymaga czasu, paliwa i wielu godzin ćwiczeń. Stany Zjednoczone mogły równolegle rozwijać masowy system szkolenia i produkcji. Dlatego znaczenie Midway nie sprowadza się do rachunku „cztery okręty za jeden”. Bitwa uderzyła w trudniej odnawialny zasób doświadczenia właśnie w momencie, gdy amerykańska zdolność do zastępowania strat zaczynała gwałtownie rosnąć.