1944: D-Day — nieudane lądowanie nie uratowałoby III Rzeszy, ale mogło zmienić to, kto wyzwoli i zajmie Europę
6 czerwca 1944 r. alianci zachodni rozpoczęli operację „Overlord”, lądując w Normandii i tworząc trwały przyczółek we Francji. Była to największa operacja desantowa wojny i początek kampanii, która doprowadziła wojska amerykańskie, brytyjskie, kanadyjskie i ich sojuszników do Niemiec od zachodu. W tym samym czasie III Rzesza prowadziła gigantyczną wojnę ze Związkiem Radzieckim, a Armia Czerwona przygotowywała własne wielkie ofensywy. Gdyby lądowanie 6 czerwca zakończyło się katastrofą, Niemcy nie „wygraliby automatycznie wojny”. Bardziej prawdopodobne byłyby wielomiesięczne opóźnienie kolejnej próby, większa swoboda przerzucania niemieckich wojsk oraz szybsze przesuwanie się radzieckiej strefy operacyjnej na zachód Europy.

Dlaczego desant był tak trudny
Alianci musieli przewieźć przez kanał La Manche dziesiątki tysięcy żołnierzy, pojazdy, artylerię, paliwo i zapasy, zdobyć plaże oraz szybko stworzyć logistyczny system zdolny utrzymać rosnącą armię. Sukces zależał od przewagi w powietrzu i na morzu, dezinformacji dotyczącej miejsca inwazji, działań wojsk powietrznodesantowych i odporności oddziałów lądujących na pięciu głównych plażach. Nie wszędzie przebieg był podobny: szczególnie na Omaha amerykańskie jednostki poniosły bardzo ciężkie straty i przez wiele godzin wynik lokalnego starcia był niepewny. Do końca dnia alianci utrzymali jednak przyczółki, a w kolejnych tygodniach systematycznie rozbudowywali siły w Normandii.
D-Day był początkiem kampanii, nie jej finałem
Samo wejście na plaże nie oznaczało wyzwolenia Francji. Walki w normandzkim bocage były powolne i kosztowne. Dopiero przełamanie pod koniec lipca pozwoliło wojskom alianckim ruszyć szybciej w głąb kraju. National WWII Museum podkreśla znaczenie przyczółka stworzonego 6 czerwca jako podstawy dla dalszej kampanii. Zachodni front zmuszał Niemcy do dzielenia ludzi, lotnictwa, paliwa i sprzętu między kilka wielkich teatrów wojny. Jednocześnie od wschodu napierała Armia Czerwona, która w czerwcu 1944 r. rozpoczęła operację „Bagration”, niszcząc znaczną część niemieckiej Grupy Armii „Środek”.
A gdyby lądowanie zostało odparte?
Klęska mogła przybrać różne formy — od utraty jednej lub dwóch plaż po całkowitą ewakuację sił ekspedycyjnych. W najgorszym wariancie alianci straciliby ogromną liczbę ludzi i sprzętu, a polityczna presja wokół kolejnej próby byłaby ogromna. Przygotowanie nowego desantu wymagałoby czasu i być może wyboru innego miejsca. Niemcy mogliby część dywizji przesunąć na inne fronty. Nie zniknęłaby jednak aliancka przewaga morska i lotnicza ani ofensywa ZSRR. Z tego powodu teza „porażka w Normandii = niemieckie zwycięstwo” nie odpowiada rzeczywistej sytuacji strategicznej lata 1944 r.
Najciekawsze pytanie dotyczy powojennej mapy
Jeżeli drugi front zachodni powstałby znacznie później, Armia Czerwona mogłaby w międzyczasie dotrzeć dalej na zachód, choć dokładny zasięg jest niemożliwy do przewidzenia. Powojenne granice stref okupacyjnych wynikały nie tylko z pozycji wojsk, ale również z uzgodnień politycznych, więc nie można prosto narysować alternatywnej żelaznej kurtyny. Mimo to czas miał znaczenie. Obecność wielkich armii zachodnich we Francji, Belgii, Holandii i zachodnich Niemczech była jednym z faktów, z którymi późniejsza dyplomacja musiała się liczyć. Dlatego konsekwencje nieudanego D-Day mogły wykraczać daleko poza samą długość wojny.
Dlaczego alianci mogli pozwolić sobie na tak wielką operację
Overlord był możliwy dzięki wieloletniej koncentracji zasobów w Wielkiej Brytanii. Trzeba było zgromadzić okręty desantowe, transportowce, samoloty, pojazdy, amunicję i zapasy dla armii liczącej setki tysięcy ludzi. Alianci dysponowali przewagą morską i lotniczą, która ograniczała ruch niemieckich posiłków i pozwalała bombardować sieć transportową Francji. Operacja dezinformacyjna Fortitude pomagała utrzymywać niemieckie przekonanie, że główne lądowanie może nastąpić w rejonie Pas-de-Calais. To pokazuje, dlaczego ewentualnej klęski nie da się traktować jak zwykłej przegranej bitwy. Utracono by nie tylko żołnierzy na plażach, ale część ogromnego, długo przygotowywanego systemu logistycznego, którego odtworzenie wymagałoby miesięcy.