Biologia i przyrodaGeny, chromosomy i niezwykła biologia dziedziczenia

Bakteria może wpisać fragment DNA wirusa do własnego genomu jako dziedziczną pamięć infekcji

CRISPR-Cas powstał w naturze jako system obronny bakterii i archeonów, zanim stał się narzędziem inżynierii genetycznej. Podczas fazy adaptacji niektóre systemy pobierają krótki fragment DNA wirusa lub innego ruchomego elementu genetycznego i wstawiają go jako nowy „spacer” do locus CRISPR. Locus jest później przepisywany na RNA, które pomaga białkom Cas rozpoznać pasującą sekwencję podczas kolejnego ataku. Ponieważ spacer staje się częścią chromosomalnego lub plazmidowego DNA gospodarza, może być kopiowany podczas podziałów i przekazywany komórkom potomnym. To niezwykły przypadek, w którym doświadczenie infekcji może pozostawić sekwencyjny, dziedziczny zapis w genomie mikroorganizmu.

Schemat odporności CRISPR; etap nabywania włącza fragment obcego DNA jako nowy spacer do locus CRISPR.
Schemat odporności CRISPR; etap nabywania włącza fragment obcego DNA jako nowy spacer do locus CRISPR.CtSkennerton, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

CRISPR zaczynał jako zagadka w genomach bakterii

Zanim poznano funkcję systemu, w genomach prokariontów zauważono regularnie rozmieszczone powtórzenia rozdzielone zmiennymi sekwencjami. Gdy okazało się, że wiele tych „spacerów” odpowiada fragmentom genomów fagów i plazmidów, pojawiła się hipoteza odporności. Eksperymenty pokazały następnie, że zdobycie nowego spaceru pasującego do faga może zwiększyć odporność bakterii na późniejszą infekcję tym wirusem.

W fazie adaptacji białka Cas, przede wszystkim kompleks zawierający Cas1 i Cas2 w wielu systemach, wybierają fragment obcego materiału genetycznego i integrują go na określonym końcu tablicy CRISPR. Dodanie spacera tworzy nową jednostkę pamięci sekwencyjnej. Nie jest to pamięć neuronowa ani immunologiczna w sensie kręgowców; zapis polega dosłownie na zmianie sekwencji genomu.

Zapis trzeba jeszcze odczytać

Tablica CRISPR jest transkrybowana, a RNA zostaje przetworzone do krótkich crRNA zawierających sekwencje spacerów. Te cząsteczki prowadzą efektory Cas do pasującego obcego DNA lub RNA, zależnie od typu systemu. Jeśli dopasowanie i wymagane motywy są właściwe, kompleks może przeciąć lub inaczej unieszkodliwić intruza. Pamięć ma więc sens dopiero dzięki połączeniu archiwum spacerów z maszynerią rozpoznającą.

Gdy bakteria podzieli się po zdobyciu spacera, jej locus CRISPR jest kopiowany razem z resztą DNA. Potomki dziedziczą więc zapis poprzedniej infekcji i potencjalną odporność, o ile system pozostaje funkcjonalny. To zasadniczo inny mechanizm niż pamięć immunologiczna człowieka, która zależy od długowiecznych klonów limfocytów i nie jest przepisywana do dziedzicznego genomu wszystkich potomków człowieka.

Nie każdy fragment wirusa jest dobrym spacerem

System musi unikać samobójczego kierowania nukleaz na własny genom. W wielu typach ważne są motywy PAM i mechanizmy preferujące fragmenty obcego DNA. Mimo to mogą zdarzać się autoimmunizujące insercje. Adaptacja jest więc kompromisem: szybkie tworzenie nowych zapisów zwiększa elastyczność obrony, ale błędny zapis może być kosztowny.

Fagi mogą mutować sekwencje celu albo kodować białka anty-CRISPR hamujące elementy systemu. Bakterie z kolei mogą zdobywać kolejne spacery. Powstaje ewolucyjny wyścig zbrojeń, w którym historia kontaktów z wirusami jest częściowo widoczna w zmieniającej się strukturze tablic CRISPR.

Technologia wykorzystała naturalny mechanizm, ale go nie wymyśliła

Popularność CRISPR-Cas9 jako narzędzia edycji genomu może zacierać biologiczne pochodzenie systemu. Inżynierowie wykorzystali zdolność RNA do naprowadzania nukleazy na określoną sekwencję, lecz naturalny układ jest częścią odporności prokariontów. Najbardziej niezwykła z perspektywy dziedziczenia jest faza adaptacji: genom może zostać w kontrolowany sposób wzbogacony o fragment informacji pochodzący od napastnika.

Kolejność spacerów tworzy częściową kronikę kontaktów

W wielu tablicach CRISPR nowe spacery są dodawane przy końcu sąsiadującym z sekwencją leader. W rezultacie najnowsze wpisy gromadzą się po jednej stronie, a starsze są przesuwane dalej. Delecje i rearanżacje sprawiają, że nie jest to idealne archiwum, ale porównywanie tablic w populacjach może ujawniać historię presji fagowej i pokrewieństwo szczepów.

Priming pozwala szybko aktualizować nieidealną pamięć

Jeśli istniejący spacer częściowo pasuje do zmutowanego wirusa, niektóre systemy typu I mogą wykorzystać słabe rozpoznanie do znacznego zwiększenia zdobywania nowych spacerów z tego samego intruza. Tzw. primed adaptation przypomina aktualizowanie biblioteki celów po tym, jak dawny wróg nieco zmienił sekwencję. System nie musi zaczynać od całkowicie naiwnej odpowiedzi.

Pamięć CRISPR może zostać utracona

Tablice CRISPR nie rosną bez końca. Spacery mogą być usuwane przez rekombinację i inne rearanżacje, a całe systemy CRISPR-Cas mogą być tracone lub zyskiwane w ewolucji bakterii. Zachowanie starego wpisu ma koszt, jeśli wirus dawno zniknął albo jeśli spacer zwiększa ryzyko autoimmunizacji. Genetyczna pamięć mikroorganizmów jest więc dynamicznym archiwum podlegającym selekcji, a nie wiecznym zapisem każdej infekcji przodków. To jeszcze jeden przykład, w którym dziedziczenie nie polega wyłącznie na zachowaniu dawnej informacji — genom może podczas życia mikroorganizmu zdobyć nowy, funkcjonalny wpis i przekazać go potomkom. Tak powstaje prawdziwa sekwencyjna pamięć zapisana w DNA.

#bakterie#CRISPR-Cas#dziedziczenie#fagi#odporność adaptacyjna#spacer
Źródła i weryfikacja
Otrzymuj codzienne losowe ciekawostki