Bdellovibrio to bakteria, która wdziera się do innych bakterii i zjada je od środka
Bdellovibrio bacteriovorus jest jednym z najbardziej niezwykłych drapieżników w mikroświecie. Szybko pływająca komórka odnajduje odpowiednią bakterię Gram-ujemną, przyczepia się do niej i przedostaje do przestrzeni między jej błoną zewnętrzną a błoną cytoplazmatyczną. Tam przekształca ofiarę w zaokrąglony „bdelloplast”, rośnie kosztem jej składników i wydłuża się w filament. Dopiero po zużyciu zasobów dzieli się na kilka komórek potomnych, które rozrywają resztki gospodarza i wypływają szukać kolejnych ofiar. To pasożytnictwo i drapieżnictwo zamknięte w cyklu życia bakterii polującej na bakterie.
Drapieżca bakterii
Bakterie same mogą mieć naturalnych wrogów innych niż wirusy. Bdellovibrio bacteriovorus jest małą, bardzo ruchliwą bakterią atakującą wiele bakterii Gram-ujemnych. W fazie ataku zużywa energię na szybkie pływanie i poszukiwanie ofiary, ale nie rozmnaża się. Po kolizji z odpowiednią komórką rozpoznaje jej powierzchnię, mocno się przyczepia i uruchamia zestaw enzymów oraz struktur pozwalających dostać się do periplazmy — przestrzeni pomiędzy dwiema błonami komórki Gram-ujemnej.
Wejście bez natychmiastowego zniszczenia domu
Drapieżnik musi otworzyć ścianę komórkową ofiary, ale nie może od razu spowodować jej całkowitego rozpadu, bo straciłby środowisko wzrostu. Modyfikuje więc peptydoglikan i błony w kontrolowany sposób. Zaatakowana bakteria zaokrągla się, tworząc strukturę nazywaną bdelloplastem. Z zewnątrz może nadal wyglądać jak zamknięta komórka, ale jej wnętrze i metabolizm zostały podporządkowane drapieżcy. Bdellovibrio znajduje się bezpiecznie w periplazmie, gdzie zaczyna wykorzystywać makrocząsteczki ofiary.
Nietypowy sposób rozmnażania
Wiele bakterii rośnie do określonego rozmiaru i dzieli się na dwie komórki. Bdellovibrio w ofierze może najpierw wydłużyć się w wielojądrowy filament, którego długość zależy od ilości dostępnego pokarmu. Dopiero później filament dzieli się na zmienną liczbę komórek potomnych. To sensowne ekonomicznie: większa ofiara może zapewnić zasoby dla większej liczby potomstwa. Po zakończeniu rozwoju młode drapieżniki produkują enzymy lityczne, otwierają bdelloplast i przechodzą z powrotem do ruchliwej fazy ataku.
Jak rozpoznać ofiarę
Jednym z trudnych pytań było to, dlaczego Bdellovibrio przyczepia się skutecznie do tak wielu różnych bakterii, ale nie do wszystkiego. Nowsze badania wskazują na białka włókniste z różnorodnymi końcówkami adhezyjnymi, pomagające w rozpoznaniu powierzchni potencjalnej ofiary. Nadal pozostają niewyjaśnione elementy wyboru gospodarza i momentu wejścia. To ważne, ponieważ cykl drapieżny musi być precyzyjny: pomyłka i próba inwazji niewłaściwej komórki oznacza stratę energii dla organizmu, który podczas fazy ataku nie pobiera normalnie pokarmu.
Rola w ekosystemie mikroorganizmów
Bdellovibrio występuje w wodach, glebach i środowiskach związanych ze zwierzętami. Jako drapieżnik może wpływać na liczebność i skład społeczności bakterii, podobnie jak większe drapieżniki kształtują sieci pokarmowe. Nie należy jednak traktować go jako uniwersalnego „zabójcy wszystkich złych bakterii”: zakres ofiar zależy od szczepu, środowiska i fizjologii obu stron. W naturalnych społecznościach jest jednym z wielu czynników kontrolujących populacje.
Czy można wykorzystać drapieżną bakterię jako lek
Zdolność zabijania Gram-ujemnych bakterii wzbudza zainteresowanie możliwością użycia Bdellovibrio jako żywego środka przeciwdrobnoustrojowego. Badania obejmują modele zwierzęce i infekcje oporne na antybiotyki, ale to nadal obszar badań, nie standardowa terapia. Trzeba rozwiązać problemy bezpieczeństwa, kontroli dawki, odpowiedzi układu odpornościowego i nieprzewidywalności ekosystemu mikrobiomu. Już sam naturalny cykl jest jednak wystarczająco niezwykły: jedna bakteria zamienia drugą w tymczasowy inkubator dla własnego potomstwa.