Gotthard Base Tunnel sprawił, że dla pociągu Alpy stały się niemal płaską trasą
Stara kolej przez Gotthard wspina się wysoko w masyw Alp, wykorzystując pętle i tunele spiralne. Nowa szwajcarska koncepcja była odwrotna: zamiast udoskonalać wspinaczkę, przebito masyw możliwie nisko, przy jego podstawie. Gotthard Base Tunnel ma 57 km, ale jego najważniejszą cechą nie jest sam rekord długości. Wraz z Ceneri Base Tunnel tworzy „płaską kolej” przez Alpy: najwyższy punkt osi Gotthardu znajduje się około 550 m n.p.m., a maksymalne nachylenie wynosi około 1,2%. Dzięki temu ciężkie pociągi towarowe nie muszą najpierw wspinać się wysoko, a potem tracić tej wysokości po drugiej stronie.
Klasyczna kolej górska dopasowuje się do powierzchni
Pierwsza linia Gotthardu z XIX wieku jest podręcznikowym przykładem kolei alpejskiej: prowadzi dolinami, wspina się serpentynami i tunelami spiralnymi, aby dotrzeć do tunelu szczytowego. Takie rozwiązanie było ogromnym sukcesem swojej epoki, lecz wymusza długie podjazdy i zjazdy. Dla lekkiego pociągu pasażerskiego to przede wszystkim kwestia czasu. Dla ciężkich pociągów towarowych każdy procent nachylenia przekłada się na wymagania trakcyjne, długość składu, zużycie energii i przepustowość szlaku.
Tunel bazowy zmienia pytanie projektowe
Koncepcja tunelu bazowego polega na tym, by nie szukać najwygodniejszej przełęczy wysoko w górach. Zamiast tego należy wejść w masyw nisko i przejść przez jego podstawę możliwie płaską linią. Gotthard Base Tunnel łączy okolice Erstfeld i Bodio na długości około 57 km. Nad niektórymi jego fragmentami znajduje się ponad dwa kilometry skał. To ogromnie zwiększa trudność drążenia, ale z punktu widzenia pociągu usuwa zasadniczy problem górskiej trasy: potrzebę zdobywania wielkiej wysokości.
Najważniejszą liczbą nie jest 57 km, tylko 1,2%
Szwajcarski Federal Office of Transport podkreśla, że po otwarciu tuneli Gotthard i Ceneri najwyższy punkt osi Gotthardu znajduje się około 550 m n.p.m., a maksymalne nachylenie wynosi około 1,2%. To pokazuje prawdziwy sens inwestycji lepiej niż rekord długości tunelu. Gdy ciężki pociąg nie musi wspinać się na wysoką przełęcz, ta sama lokomotywa może prowadzić większą masę, spada zużycie energii na podjazd, a linia może obsługiwać więcej ruchu towarowego.
Cena za płaski profil: ekstremalne warunki budowy
Przesunięcie trasy w dół nie usuwa góry — tylko przenosi problem z eksploatacji do budowy. Drążenie odbywa się głęboko pod masywem, gdzie występują wysokie naprężenia skał i podwyższone temperatury. Trzeba zapewnić wentylację, odwodnienie, logistykę usuwania urobku i możliwość ewakuacji na dziesiątkach kilometrów pod ziemią. Tunel tworzą dwie oddzielne rury kolejowe połączone przejściami, co zwiększa bezpieczeństwo i umożliwia prowadzenie ruchu w dużej skali.
To infrastruktura projektowana przede wszystkim dla fizyki pociągu
Na mapie tunel bazowy może wyglądać jak próba skrócenia drogi. Jego większa wartość wynika jednak z profilu wysokościowego. Pociąg towarowy ważący tysiące ton jest niezwykle wrażliwy na długie pochylenia. Każdy podjazd wymaga energii, a każdy zjazd kontroli tej energii w hamowaniu. Zastąpienie górskiego profilu płaskim korytarzem jest więc zmianą całego systemu transportowego, nie tylko lokalną sztuczką budowlaną.
Najbardziej radykalny sposób przejścia przez górę to przestać na nią wjeżdżać
Kicking Horse czy Tehachapi rozwiązują problem stromizny przez wydłużanie trasy. Gotthard Base Tunnel reprezentuje inną epokę inżynierii: zamiast dopasować kolej do powierzchni terenu, inżynierowie mogli wyznaczyć pożądaną geometrię, a następnie wykonać ją głęboko pod powierzchnią. Z perspektywy pociągu Alpy nie znikają, ale przestają przypominać góry. I właśnie to jest najciekawszym osiągnięciem tej infrastruktury.