Komórka wstrzymuje rozdział chromosomów, dopóki kinetochory nie zgłoszą prawidłowych połączeń
Wrzeciono podziałowe nie może po prostu pociągnąć chromosomów natychmiast po ich przyłączeniu do mikrotubul. Spindle assembly checkpoint, SAC, monitoruje kinetochory i hamuje uruchomienie anafazy, gdy istnieją nieprawidłowo przyłączone lub nieprzyłączone miejsca. Sygnalizacja kinetochorowa blokuje aktywator APC/C, dzięki czemu securyna i cyklina B nie są przedwcześnie degradowane. Dopiero po wyciszeniu sygnału separaza może przeciąć kohezyny utrzymujące chromatydy siostrzane razem. To wieloetapowa kontrola jakości, która zamienia stan mechanicznych połączeń chromosomów w decyzję biochemiczną.
Kinetochor jest interfejsem między DNA i mikrotubulą
Na centromerze każdego chromosomu powstaje wielobiałkowy kinetochor. Z jednej strony jest zakotwiczony w specjalnej chromatynie centromerowej, z drugiej wiąże dynamiczne końce mikrotubul wrzeciona. Jego rola nie ogranicza się do funkcji haka. Zawiera także białka czujnikowe i sygnałowe informujące o stanie przyłączenia oraz pomagające korygować błędną geometrię połączeń.
Jeden nieprzyłączony kinetochor może opóźnić cały podział
Nieprzyłączone kinetochory katalizują powstawanie kompleksu checkpointowego zawierającego m.in. Mad2 i BubR1/Mad3. Kompleks ten wiąże Cdc20 i hamuje APC/C — ligazę ubikwitynową potrzebną do przejścia do anafazy. Sygnał jest wzmacniany w taki sposób, że problem na pojedynczym chromosomie może opóźnić decyzję całej komórki. To ważne, bo rozdzielenie większości chromosomów poprawnie nie wystarcza, jeśli jeden pozostaje zagrożony.
APC/C uruchamia nieodwracalny etap
Gdy checkpoint zostaje zaspokojony, APC/C z Cdc20 ubikwitynuje securynę i cyklinę B. Degradacja securyny uwalnia separazę, która przecina kohezynę utrzymującą chromatydy siostrzane. Po przecięciu tych połączeń nie da się łatwo wrócić do metafazy i „spróbować jeszcze raz”. Dlatego komórka opóźnia ten krok, dopóki nie otrzyma wystarczająco dobrego potwierdzenia prawidłowego przyłączenia chromosomów.
SAC nie jest jedynym systemem kontroli błędów
Niektóre błędne przyłączenia mogą teoretycznie zajmować miejsce na kinetochorze i osłabiać klasyczny sygnał braku przyłączenia. Ważną rolę w ich korygowaniu odgrywa m.in. kinaza Aurora B, która destabilizuje niewłaściwe kontakty mikrotubula–kinetochor. Prawidłowe bi-orientowanie tworzy odpowiednią geometrię i napięcie, odsuwając substraty od centrum aktywności kinazy. Wrzeciono łączy więc checkpoint czasu z mechanizmem korekcji jakości połączeń.
Dynamiczne mikrotubule pomagają naprawiać błędy
Przyłączenie do kinetochoru nie jest spawem. Końce mikrotubul nadal mogą polimeryzować i depolimeryzować, a kompleksy kinetochoru utrzymują kontakt z dynamicznym torem. Nietrwałość jest potrzebna, by niewłaściwe połączenie mogło zostać zerwane i zastąpione innym. Ponownie okazuje się, że stabilność nie zawsze oznacza jakość — w fazie poszukiwania prawidłowej geometrii możliwość kontrolowanego rozpadu jest zaletą.
Checkpoint jest rygorystyczny, ale nie absolutnie niezawodny
SAC drastycznie zmniejsza ryzyko błędnego podziału, lecz nie eliminuje go całkowicie. Niektóre typy błędnych połączeń mogą uniknąć wykrycia, a komórki mogą po długim zatrzymaniu wejść w anafazę mimo problemów. Aneuploidia obserwowana w nowotworach i niektórych komórkach rozrodczych pokazuje ograniczenia systemu. „Checkpoint” nie jest magicznym certyfikatem poprawności, lecz probabilistycznym mechanizmem kontroli.
Decyzja chemiczna zależy od mechaniki
Najciekawsze w SAC jest sprzęgnięcie dwóch światów. Informacja o tym, czy mikrotubula fizycznie połączyła się z chromosomem we właściwy sposób, jest przetwarzana przez kinazy, fosfatazy i kompleksy białkowe, a końcowym efektem jest kontrolowana degradacja regulatorów. Komórka nie ma centralnego obserwatora; lokalne kinetochory wytwarzają sygnały, które wspólnie określają moment przejścia do następnej fazy.
SAC musi zostać nie tylko aktywowany, ale też szybko wyciszony, gdy ostatni kinetochor osiągnie prawidłowy stan. Fosfatazy usuwają znaczniki fosforylacyjne, a białka checkpointu opuszczają kinetochor. Prawidłowe przyłączenie mikrotubul i transport dyneinowy pomagają usuwać część składników sygnałowych. W przeciwnym razie komórka zatrzymałaby się mimo rozwiązania problemu. Ciekawy kompromis dotyczy czasu: zbyt czuły checkpoint mógłby blokować podział przez drobne, chwilowe niedoskonałości, a zbyt słaby zwiększałby ryzyko aneuploidii. W oocytach ssaków ten system działa inaczej niż w wielu komórkach somatycznych i błędy segregacji są relatywnie częstsze, szczególnie wraz z wiekiem matki. Jednym z powodów jest osłabienie kohezji chromosomów przechowywanych przez bardzo długi czas, ale znaczenie mają też cechy wrzeciona i checkpointu. Ten kontekst pokazuje ograniczenia kontroli jakości: SAC reaguje na bieżący stan kinetochorów, lecz nie może całkowicie naprawić problemów strukturalnych nagromadzonych wcześniej. Mechanizm jest niezwykle skuteczny, ale działa w granicach fizycznej jakości chromosomów i aparatu podziałowego.