Kosmiczne krajobrazy Badlands
Badlands w Dakocie Południowej wygląda jak skalny labirynt z innej planety, choć powstał z dość prostego połączenia: długiego odkładania miękkich warstw i stosunkowo szybkiej erozji. Osady gromadziły się przez dziesiątki milionów lat w morzu, rzekach, równinach zalewowych i środowiskach pokrywanych popiołem wulkanicznym. Około pół miliona lat temu rzeki Cheyenne i White zaczęły intensywnie wcinać się w te słabo zwięzłe warstwy. Deszcz i spływ powierzchniowy rozcięły zbocza na tysiące żlebów, grzbietów i iglic. National Park Service szacuje lokalne tempo erozji na około cal rocznie — niezwykle dużo jak na skałę. Badlands są więc krajobrazem spektakularnym właśnie dlatego, że geologicznie szybko znika.

Nazwa stała się terminem geologicznym
Badlands National Park dał rozpoznawalny przykład krajobrazu określanego małą literą jako badlands: silnie rozciętego terenu z niewielką ilością roślinności, gęstą siecią żlebów i stromych, miękkich grzbietów. Nazwa sugeruje teren trudny do przejścia i użytkowania, ale geologicznie najważniejsza jest ogromna gęstość erozji. Na niewielkiej przestrzeni można zobaczyć setki miniaturowych dolin, piramid i ostrych krawędzi. Nie potrzeba do tego wyjątkowo twardych skał — przeciwnie, efekt jest tak silny właśnie dlatego, że wiele warstw jest stosunkowo łatwych do rozmycia.
Najpierw przez miliony lat rosło skalne archiwum
National Park Service datuje początek odkładania najstarszych warstw parku na około 75 milionów lat temu. Kolejne środowiska pozostawiały inne osady: morskie iły, rzeczne piaski i muły, osady równin zalewowych oraz materiał wulkaniczny nanoszony z odległych erupcji. Depozycja trwała do około 28 milionów lat temu. Powstał więc wielowarstwowy stos, który przechowuje zarówno zapis środowisk, jak i liczne skamieniałości ssaków. Przez większość tego czasu nie przypominał dzisiejszego labiryntu.
Pół miliona lat intensywnego rozcinania
Według NPS właściwa faza tworzenia współczesnych badlands rozpoczęła się około 500 tysięcy lat temu, gdy systemy rzek White i Cheyenne zaczęły coraz głębiej rozcinać region. Spadek lokalnej bazy erozyjnej pozwolił mniejszym potokom i spływowi deszczowemu wcinać się w zbocza. Każdy deszcz uruchamia drobny materiał, pogłębia mikrokanały i rozbudowuje sieć żlebów. Gdy roślinność jest rzadka, powierzchnia ma mniej ochrony przed bezpośrednim uderzeniem kropli i przepływem wody.
Warstwy o różnej odporności tworzą ostre krawędzie
Nie wszystkie osady erodują równie szybko. Twardszy poziom może przez pewien czas tworzyć czapę chroniącą bardziej miękkie skały pod spodem, podczas gdy sąsiednie fragmenty zapadają się i spływają. Powstają ostre grzbiety i wieżyczki. Kolorowe pasy na zboczach są jednocześnie przekrojem przez kolejne środowiska i poziomy glebowe. Erozja nadaje więc skałom kształt, ale przy okazji odsłania ich wewnętrzną stratygrafię — dlatego krajobraz Badlands jest też naturalnym przekrojem geologicznym.
Spektakl ma geologicznie krótki termin ważności
NPS podaje orientacyjne tempo erozji około jednego cala, czyli kilku centymetrów rocznie, co jest bardzo szybkie w porównaniu z wieloma masywnymi skałami. Park szacuje nawet, że w skali kolejnych kilkuset tysięcy lat dzisiejsze formy zostaną w dużej mierze usunięte. Oczywiście nie oznacza to, że każdy punkt obniża się identycznie co roku; tempo jest przestrzennie zmienne. Sens jest jednak jasny: Badlands są spektakularne nie mimo swojej kruchości, lecz dzięki niej. Szybkie rozcinanie miękkich warstw produkuje ogromną liczbę ostrych form naraz.
Badlands odsłaniają skamieniałości, ale też szybko je niszczą
Szybka erozja ma podwójny skutek dla paleontologii. Z jednej strony zdejmuje kolejne warstwy osadów i regularnie ujawnia nowe skamieniałości, dzięki czemu region stał się jednym z klasycznych miejsc badań ssaków kenozoicznych. Z drugiej strony po odsłonięciu kości i zębów te same procesy atmosferyczne zaczynają je niszczyć. Znalezisko, które przez miliony lat było bezpiecznie pogrzebane, po pojawieniu się na powierzchni może mieć bardzo krótki okres, w którym da się je rozpoznać i zebrać. Krajobraz jest więc jednocześnie „koparką” odsłaniającą archiwum i mechanizmem, który natychmiast zaczyna to archiwum usuwać.